27 November, 2011

«Ճարտարապետական էլիտայի» բարոյական արժեքների չափը


Հայկական ճարտարապետության արդի խնդիրների, Երևանի դիմագծի պահպանման, պատմամշակութային շենքերի ոչնչացման և փոխարենը երկնաքերեր կամ հյուրանոցներ կառուցելու խնդիրների շուրջ HayNews.am-ը զրուցեց ճարտարապետ, քաղաքաշինարար Սարհատ Պետրոսյանի հետ: Ստորև ներկայացնում ենք հարցազրույցը.

«Մոսկվա» կինոթատրոնի և «Գոլդեն Թուլիփ» հյուրանոցի հարևանությամբ քննարկվում է Երևանի ամենաբարձր՝ 50 հարկանի շենքի` «Պարսկական աշտարակ»-ի («Persia Tower») կառուցման նախագիծը: Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանն էլ ոչ մի դեմ միտք չի արտահայտել այս կապակցությամբ, այլ ուղղակի ասել է, թե դեռ քաղաքաշինական խորհրդում չի քննարկվել այն: Ի՞նչ եք կարծում` նախագիծը կիրականացվի՞:
-Աբովյան փողոցում 50 հարկանի շենքի նախագիծը վերջին ճարտարապետական աղավաղումների տրամաբանական շարունակությունն է: Սա նույնն է, եթե Շանզելիզե փողոցում նման նախագիծ իրականացվի: Բայց, եթե կարող է Հանրապետության հրապարակում գմբեթ կառուցելու ծրագիրը քննարկվել, ապա «Պարսկական աշտարակ»-ի նախագիծը միանշանակ օրինաչափ է: Պարզապես ես զարմանում են այդ մարդկանց համարձակության վրա, քանի որ ճարտարապետական հանրությունն այլևս նախկինը չէ. ինչպես գմբեթի, «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճի նախագծերը պայքարի շնորհիվ չիրականացվեցին, այնպես էլ այս դեպքում է լինելու: Սա ուղղակի ցույց է տալիս այդ «ճարտարապետական էլիտայի» բարոյական արժեքների չափը: Թեկուզ նրանցից շատերն իմ ուսուցիչներն են եղել, և նրանց հանդեպ մեծագույն հարգանք ունեմ, բայց որպես ամբողջություն` նրանք ինձ համար զրո նշանակություն ունեն: Եթե տեղի չունենային վերջին բարբարոսությունները, 1999-2000 թվականների Աբովյան փողոցը` հատկապես Մոսկովյանից մինչև հրապարակ ընկած հատվածում, ուներ լուրջ նախադրյալներ` դառնալու աշխարհի լավագույն փողոցներից մեկը: Երևանում երևանյան են մնացել մի քանի տարածքներ` «Կասկադը», «Կինո Մոսկվային» հարող հրապարակը:

Ստացվել է այնպես, որ երիտասարդ ու առաջադեմ մարդիկ պայքարում են հին ավանդույթների պահպանման համար, և սերունդների առաքելությունը խախտվել է մեր երկրում: Որո՞նք են, ըստ ձեզ, դրա պատճառները:
Այստեղ մի խնդիր կա. ճարտարապետական հանրության մեջ ավագ սերունդը երբեք չի քննադատվել, և հենց Թամանյանի կողմից առաջարկված ցանկացած ծրագիր ընկալվել է` որպես բացարձակ կատարելություն, քանի որ եղել է շատ դոգմատիկ, նույնիսկ անձնականացված վերաբերմունք: Այսինքն` մենք չենք ունեցել ճարտարապետական քննադատություն որպես այդպիսին: Բայց, բարեբախտաբար, այն սերունդը, որ ես եմ ներկայացնում, և ինձնից հետո եկող սերունդը շատ բաց է մտածում, ոչ ոք չի վախենում քննադատելուց կամ քննադատվելուց: Այս առումով այսօր ճարտարապետական հանրությունը ամենաբացերից մեկն է, և, այս խմորումները չեն կարող իրենց դրական անդրադարձը չունենալ: Մեծ խնդիր է նաև այն, որ ավագ ճարտարապետները չեն կարողանում ազատվել խորհրդային տարիներին իրենց մեջ սերմանված այն բարդույթից, թե նախախորհրդային Երևանը գյուղաքաղաք է: Այսօր մենք ունենք այս թյուր կոմպլեքսից ազատվելու անհրաժեշտությունը: Գուցե նախախորհրդային Երևանը Վիեննա չի եղել, բայց եղել է Երևան: Ես շատ ափսոսում եմ, որ մենք անընդհատ այս մասին ասում ենք, խոսում ենք Կոնդի պահպանության մասին, բայց այդ ամենը գրեթե զրոյական ազդեցություն է ունենում ճարտարապետական հանրության վրա: Ավելին, ի պատասխան Նարեկ Սարգսյանը մատնացույց է անում, թե իմ պահանջը պայմանավորված է նախնիներիս` Կոնդից լինելու հանգամանքով: Այսինքն, դեռևս այս քննարկումները «ճարտարապետական էլիտայի» շրջանում փողոցային բամբասանքի մակարդակում են: Ինձ դուր չի գալիս, որ ես ստիպված եմ երիտասարդությանս տարիները ծախսել մշակութային արժեքների պահպանման խնդրի վրա, բայց ավագ ճարտարապետների գաղափարներն ինձ ստիպում են զբաղվել այս խնդրով: Էլ չեմ խոսում ճարտարապետական որակի մասին, քանի որ մենք դեռ ունենք ավելի մեծ` խաթարված արժեքային համակարգի նորոգման խնդիր:

- Արդյոք չկա՞ պետական վերահսկողություն` ճարտարապետական անօրինությունները կանխելու համար:
Իհարկե, կա վերահսկողություն, բայց այդ վերահսկողությունը երբեք չի լինում իր տեղին և ժամանակին, քանի որ Կառավարությունն է իր գործը վատ անում, Մշակույթի նախարարությունն է իր գործը վատ անում: Կառավարող օղակները չեն հարգում հենց իրենց կողմից ընդունած օրենքները: Գմբեթի դեպքում Կառավարությունը չի ունեցել Մշակույթի նախարարության համաձայնությունը, բայց ընդունել է որոշում: Եթե վաղ փուլում Կառավարությունը գմբեթի նախագիծը բաց քննարկման ներկայացներ, ապա չէր հայտնվի նման ծիծաղելի իրավիճակում: Չի հարգվում ՀՀ հողային օրենսգիրքը, չի հարգվում միջազգային համապատասխան օրենքները, որոնք ստորագրել է Հայաստանը:

- Ձեր կարծիքով պատմամշակութային հուշարձանների ոչնչացման շղթան որևէ նպատա՞կ է հետապնդում, թե՞ պարզապես հետևանքների մասին չմտածված գործընթացների արդյունք է:
Այստեղ ընդամենը մի խնդիր կա, որը ճարտարապետական խնդիր չէ, բայց այս ամենի հիմքն է կազմում. դա կոռուպցիան է: Կոռուպցիա ոչ միայն կաշառքի առումով, այլև իրենց թիմի դիրքի հաստատման, իրենց տեսակը ստեղծելու, որոնք ապահովելու են իրենց ապագա գոյությունը: Ես չեմ կարծում`այն մարդիկ, ովքեր իրականացնում են այս գործընթացը, չեն գիտակցում իրենց արածի ազդեցությունը կամ չեն կարող կարդալ համապատսախան օրենքները, բայց քանի որ գերադաս մարմինները անտեսում են իրենց գործելաոճը, իրենք էլ աշխատում են այնպես, ինչպես ավելի հարմար է: Այսօր Երևանի գլխավոր ճարտարապետը բաշխում է պատվերները, թե որտեղ ինչ պիտի կառուցվի: Կա հսկայական ամբիցիայի և ինքնադրսևորման խնդիր, որը մանկամտության արդյունք է: Նախկին ճարտարապետներից ոչ մեկի օրոք ոչ մի կառույցի վրա ճարտարապետի անունը չի եղել, իսկ Նարեկ Սարգսյանի նախագծած բոլոր կառույցներին կա նրա անունը: Երբեմն հղում են անում Աղասի Այվազյանին, թե Հյուսիսային պողոտայի նախագիծը նա արժևորել է, բայց վստահ եմ, որ Աղասի Այվազյանի ուզածը սա չէր:
Հյուսիսային պողոտան եղել է Թամանյանի նախագծի մի մասը, որ Օպերան Հանրապետության հրապարակին կապող օղակ լինի, բայց Թամանյանի նախագիծը չէր նախատեսում ստեղծել այդ օղակի թաղամասի աղավաղման հաշվին: Մենք այժմ քննարկում ենք այն նախագիծը, որ պիտի այդ թաղամասում լինեին հին երևանյան տներ, հուշանվերների խանութներ, որը ցույց կտար, որ մենք եղել ենք ասիական և եվրոպական մշակույթների միջև գտնվող մի երկիր:

Որոշ ճարտարապետներ պնդում են, թե այսպիսի շենքերի կառուցումը նպաստում է զբոսաշրջության զարգացմանը: Արդյոք այդպե՞ս է: 
-Այսօր Երևանում ներդրումներ են կատարվում, ինչը, միանշանակ, անհրաժեշտ է երկրի զարգացման համար: Բայց խնդիրն այն է, թե քաղաքի ո՞ր մասերում են արվում այդ ներդրումները. բոլոր շենքերը կառուցվում են Երևանի կենտրոնում, որի արդյունքում մենք կորցնում ենք Կոմիտասը, Ավանը, Մասիվները զարգացնելու հնարավորությունը, միաժամանակ չենք պահպանում մեր մշակութային ժառանգությունը, և տեղի է ունենում Երևանի կենտրոնի այլանդակում: Մյուս կողմից էլ տեղի է ունենում Երևանի բակերի սեփականացում` ում կողմից ինչքան հնարավոր է:

- Ներկայումս ի՞նչ հիմունքներով են դեռևս կանգուն շենքերը ներառվում «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում»:
Վերջերս Մշակույթի նախարարությունը մշակել է չափորոշիչներ, որտեղ, ըստ իս, 2 շատ կարևոր կետեր պակասում են: Առաջին` ես առաջարկում էի որ 50 տարվա պատմություն ունեցող ցանկացած կառույց մեխանիկորեն ընդգրկվի պատմական հուշարձանների ցանկում, երկրորդ`Հայաստանում հուշարձանները բաժանվում են երկու խմբի` հանրապետական և տեղական նշանակության: Ես առաջարկում էի առանձնացնել նաև երրորդ խումբը` համայնքային նշանակության, որ ենթադրում է, որ հասարակությունն ավելի հեշտությամբ կարող է ինչ-որ շենքի տալ հուշարձանի կարգավիճակ: Բայց ես վստահ եմ, որ 20 տարի հետո այս կետերը ընդունվելու են, քանի որ իրենք հասկանալու են այս ամենի կարևորությունը: Եթե վայրագությունը շարունակվի նման տեմպերով, մոտ ապագայում մենք այլևս ոչինչ չենք ունենա:

Փաստորեն, ստացվել է այնպես, որ նախաթամանյանական ոչ մի հուշարձան չի մնացել, ի՞նչն է պատճառը, որ ամեն մի նոր ճարտարապետական նախագիծ կառուցվում է հնի ոչնչացման հաշվին:
-Նախ, մեզանում պատմական արժեքների գնահատումը դեռ կենացների մակարդակում է: Ողջ Հայաստանում հիմա չենք կարող գտնել առավելագույնը 200 տարվանից ավելի վաղեմություն ունեցող որևէ տուն, և, ցավոք, օջախ հասկացությունը կենացի էլեմենտներից է: Մենք այնչափ շուտ ազատվեցինք խորհրդային մշակույթից, այն դեպքում, երբ խորհրդային դիզայնը մեծ արժեք ունի համաշխարհային մակարդակում: Չկա այսօր մի տուն, որը նորոգելիս վերանորոգված լինեն փայտե լուսամուտները: Այս առումով մեզ շատ նման են հույները: Ենթադրում եմ, դրա պատճառն այն է, որ մենք ավելի շատ արժևորում ենք հեռու վաղ անցյալը` խեղդելով մոտ անցյալի արժեքները: Այսինքն` միջնադարյան Սանահինի, Անիի արժևորումը այնքան խորն է մեզանում, որ խեղդում է 17-րդ դարի արժեքները: Բայց մյուս կողմից էլ` եղած արժևորումը ընդամենը բաժակաճառի մակարդակում է: Սա նման է մեզանում ընտանիքի արժևորման, երբ բոլորն ասում են ընտանիք, ընտանիք, բայց հենց նույն ընտանիքներում շատ կանայք բռնության են ենթարկվում: Ցավոք, սա է մեր արժեքային համակարգը:

Ստեղծված իրավիճակում մեղավորներ կարելի՞ է փնտրել:
Չկա քաղաք, որ խնդիրներ չունենա, պարզապես պիտի գտնել դրանց լուծման գրագետ ճանապարհը: Այս ոլորտում դեմոկրատիայի պակաս կա: Այս խնդիրների շղթան լուծելու լավագույն միջոցն այն է, որպեսզի ընդհանուր համակարգը բաց լինի. բոլոր նախագծերը ներկայացվեն հանրային քննարկման, նախագծերի մրցույթ հայտարարվի, և «ճարտարապետական էլիտան» չվախենա իր միջակության բացահայտումից: Թեկուզ, հենց գմբեթի նախագծի կանխումից հետո պետական պաշտոնյաներն էլ են հասկանում, որ իրենք կոմպետենտ չեն: Այսօր հասարակության մի զգալի զանգված արդեն ճարտարապետական «ավերածությունների» համար մեղադրում է ոչ ճարտարապետներին, այլ այն 20-25 հոգանոց խմբին, որի պահանջով կատարվում է քաղաքի ավերումը: Բայց ես ավելի հակված եմ ոչ թե մեղավորներ փնտրելուն, այլ միջոցներ` այս բարբարոսությունների դեմն առնելու:

Ի՞նչ է արվում Ձեր իսկ նշած վայրագությունների դեմ պայքարելու ուղղությամբ:
-Իհարկե, կա մի զանգված, որը գիտակցում է, թե ի՞նչ է կատարվում և պայքարում է: Օրինակ, անցած տարի «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառայի դահլիճի պահպանման համար մի խումբ երիտասարդներ մի շաբաթում հավաքեցին 24000 ստորագրություն: Սա ինչ-որ բան նշանակում է, որովհետև երբ մենք արդեն քանդված «Սևան» հյուրանոցի համար ցույց էինք անցկացնում, հավաքվում էին 10 մարդ, այսօր այդ թիվը արդեն որոշակի տոկոս է կազմում: Արդեն կա պայքարող ճարտարապետական հանրություն, բայց դա դեռ բավական չէ: Եթե 10 տարի առաջ ճարտարապետական հանրությունը չկարողացավ կանխել Հս. պողոտայի կառուցումը, ապա 2010-ին կարողացան փրկել Կինոմոսկվան, կարողացան կանխել գմբեթի կառուցումը: Այսինքն, երբ մենք արդեն կոմպետենտ լինենք, կարող է շատ ուշ լինել, և կստացվի այնպես, որ վաղն էլ մենք արդեն կպայքարենք Հյուսիսային պողոտան պահպանելու համար: Եվ եթե կարիք լինի,ես դա կանեմ, քանի որ այն ևս ինչ-ոչ ժամանակաշրջան է բնորոշում: Հս. պողոտան բնորոշում է այսօրվա Հայաստանը, այսօրվա օլիգարխիան, կեղծ ազգային մտածողությունը, իսկ շենքերի անմարդաբնակությունը բնորոշում է, որ մենք ունենք կոռումպացված համակարգ և մեր անկուշտ պաշտոնյաները գնում են տներ, որտեղ չեն ապրելու: Մենք ունենք անտրամաբանական անշարժ գույքի շուկա, որի ներդրողներին չի հետաքրքրում փողի հետագա ընթացքը, քանի որ նա խնդիր չունի այդ փողը շրջանառության մեջ դնելու: Սա նշանակում է, որ բիզնեսն էլ առողջ չէ: Հս. պողոտան ցույց է տալիս, որ 2000-ական թվականներին էկոլոգիական խնդիրները եղել են ամենավերջին տեղում: Հատակի ադրբեջանական կանաչ, կարմիր գույները ցույց են տալիս, որ սերիալային, ռաբիզ երաժշտությունը փռված է Հս. պողոտայի հատակին: Հս. պողոտան պսևդոթամնյանական նախագիծ է, որի պատերը բետոնից են` երեսապատված քարով: Բայց դա պետք է պահպանել, որպեսզի ցույց տրվի, թե ինչպես չի կարելի նախագծել:

Նյութի հեղինակ՝ Լիլիթ Պետրոսյան, HayNews.am
Հղումը՝ http://haynews.am/2011/11/%C2%AB%D5%B3%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A7%D5%AC%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%C2%BB-%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6/



© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

17 October, 2011

Երեւանը կառուցվում է քանդելով



Մեր զրուցակիցն է ճարտարապետ, քաղաքաշինարար, «Պահպանենք Հանրապետության հրապարակը» նախաձեռնության անդամ Սարհատ Պետրոսյանը 


Սարհատ, վերջին օրերին քանդեցին ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի տունը, և որևէ կերպ հնարավոր չեղավ այն փրկել: Սկսած Մոսկվա կինոթատրոնի ամառային դահլիճից` մինչև այսօր տեղի ունեցող ճարտապետական աղավաղումների դեմ եք պայքարում, սակայն շոշափելի արդյունքի չեք հասնում. թերևս միակ հաջոդությունը Մոսկվա կինոթատրոնի ամառային դահլիճի դեպքում գրանցվեց: Ինչո՞ւ չունենք շոշափելի արդյունքներ: 
Ես այն կարծիքին չեմ, որ ընդհանրապես արդյունքի չենք հասնում, որովհետև եթե համեմատենք 2004-ի հետ, այն ժամանակ զրոյական արդյունք էր: Այսօր գոնե 20-30 տոկոս արդյունք ունենք`Մոսկվա կինոթատրոնի ամառային դահլիճի հարցում, կառավարության շենքի գմբեթի հարցում կարծես հասկացան, որ խելամիտ գաղափար չէ: Վերջին երկու տարվա մեջ ամենաշոշափելի կորուստը Ռաֆայել Իսրայելյանի տունն էր: Շատ հաճախ նման դեպքերում մեր խոսակցություններն իրավական խնդիրների մասին են, այսինքն` և օրենքը, և ենթաօրենսդրական փաթեթը, որը պետք է ճարտարապետներին, հասարակությանը հնարավորություն տար իրենց պարտավորությունների ճիշտ կատարման համար, չի գործում: Ռաֆոյի տան չպաշտպանված լինելը հենց ենթաօրենսդրական ամբողջ փաթեթի անկատարության հետևանք է: Այն մարդիկ, ովքեր հնարավորություն են ունեցել 20 տարում դա անել, չեն արել, արդյունքում մենք ունենք չպաշտպանված հասարակություն, չպաշտպանված հուշարձան, չպաշտպանված ճարտարապետ. այսօր ճարտարապետներն էլ են այս համակարգի զոհը: Բացի այդ, մենք նաև արժեհամակարգի խնդիր ունենք, նախ պետք է արժևորենք ժառանգությունը: Դրա ցայտուն օրինակը հայկական գյուղերում զբոսանքն է, որտեղ դուք 50 տարվանից ավել վաղեմության տուն չեք տեսնի: Մենք ճարտապետական ժառանգությանը չենք վերաբերվում այնպես, ինչպես պետք է: 


Ճարտապետների շրջանում կարծիք կա, որ դրա պատճառը պատմության և ներկայի մեջ չկողմնորոշվելն է: 
Հիշում եմ` մի քանի տարի առաջ մի խումբ ճարտարապետներով պահպանությունից էինք խոսում դրսից եկած մեր ավագ կոլեգաների հետ, վերջիններս զարմացած հարցրին` չենք հասկանում` դուք այս երկրի երիտասարդնե՞րն եք, թե տարեցները, ինչո՞ւ եք դուք խոսում պահպանողականությունից: Մեզ մոտ ամեն ինչ խառնվել է իրար, երիտասարդներս, որ պետք է լինեինք հեղափոխական, դեմ լինեինք պահպանողական մոտեցումներին, հայտնվել ենք այն դաշտում, որն իրականում մեր տեղը չէ, բայց խնդիրը կայանում է նրանում, որ ովքեր պետք է ժամանակին այդ հենքը ստեղծեին, չեն ստեղծել, հիմա մենք ամենապարզ խնդիրներն ենք բարձրացնում, որ եթե շենքը պետք է պահպանվի, եկեք պահպանենք, մենք ֆիզիկապես արդեն չենք հասցնում խոսել ճարտարապետության որակի մասին: Պահպանողականությունը, կամ ինչպես ոմանք սիրում են ասել՝ ազգային դիմագիծը, այսօրվա ճարտարապետության մեջ ամբողջովին իմիտացիա է, այսինքն` 21-րդ դարում ծիծաղելի է, երբ մենք արտատպում ենք միջնադարյան եկեղեցները և դրանով ստեղծում ենք ճարտարապետություն և կոչում ենք ազգային: Այսինքն` մենք իրականում ժառանգականության պահպանողական լինելու էությունը չպահպանելով` պատմականությունը բերում ենք արդիականության մեջ ենք մտցնում: Եվ այդ խառնիճաղանճության մեջ մենք ոչ միայն կորցնում ենք, այլ հնի վատ կրկնությումբ նորը կառուցում: Սա է խնդիրը: Հայկական այսպես կոչված ազգային ճարտարապետության արդի դրսևորումները, որոնք ինչ-որ պսևդո-թամանյանական պրիմիտիվ տարրեր ունեն, համարժեք են այսօրվա հեռուստաեթերից հնչող շոու բիզնեսի ներկայացուցիչների կողմից Սայաթ Նովայի և Կոմիտասի ստեղծագործությունների իրենց կարծիքով արդիական կատարմանը։ Ու հիմա իրոք մենք ունենք ճարտարապետության մեջ Մանսուրյանի, Երկանյանի կարիք։ 


Սարհատ, շատերը ասում են, որ այս վիճակը բոլորովին պատահական չէ, դեռ պետք է ազատագրվենք խորհրդային սերնդից: Եվ երբ վերջնականապես անցնի, շատ հարցեր կընկնեն իրենց տեղը: 

Ինչ-որ մի տեղ սա ընդունում եմ, բայց ճարտարապետական հանրությունը գրողների հանրությունը չէ, որ ասես` դե լավ, որոշ քանակությամբ հիմա եկեք տպենք, հետո կվերցնենք կգցենք մի կողմ, կսկսենք լավ գիրք տպել: Մենք քաղաք ենք կառուցում` ինչ-որ բանի հաշվին, որն անդառնալի կորուստների է հանգեցնում: Այսօր Ռաֆոյի տունը չկա: Եթե մենք մի շաբաթ առաջ Սարյանի փողոցում տեսնում էինք Ռաֆոյի տունը և հույս կար, որ մենք ինչ-որ մի օր կասենք` այս տանը Ռաֆոն է ապրել, այսօր ոչ միայն չկա, այլև նրա տան տեղում կառուցվող հյուրանոցը սկիզբ է դնում այդ ամբողջ թաղամասի փոփոխությանը` վաղը Մարտիրոս Սարյանի թուն-թանգարանի վրա էլ մի հարկ է ավելանալու, հետո կողքը Վարազդատ Հարությունյանի տունն է քանդվելու հյուրանոց սարքվելու, իսկ մյուս կողքը` Կոջոյանի և Արա Սարգսյանի տուն-թանգարանները, այսինքն` սա շղթա է, որը գնում է, և վերջը չի երևում: Երբ քանդում էին 19-20-րդ դարի թաղամասը, և պատմական շերտ էր վերանում, մենք մտածում էինք` դե լավ, ինչ-որ մարդիկ չեն արժևորում սա: Բայց լավ, հո Ռաֆոյի տունը արժևորում էին... 

Անցյալ տարի, երբ Ռաֆայել Իսրայելյանի որդին` Վահագն Իսրայելյանը նոր էր տունը վաճառել, մեզ հետ զրույցում նշեց, որ այս տարիների ընթացքում որևէ իշխանություն շենքը տուն-թանգարան դարձնելու հետաքրքրություն չի ցուցաբերել, թեև իրենք բազմիցս դիմել են իշխանություններին: Իրենց այլ ճար չէր մնում, քան վաճառելը: Հիմա ո՞վ է մեղավոր: 
Ես ինքս անձամբ այս պատմության մեջ ամենաքիչը մեղադրում եմ ժառանգներին, իրենք մեղք չունեն և պետք չէ հասարակության կամ պետության պարտավորությունները դնել մեկ ընտանիքի ուսերին, ընտանիք, որ ենթադրաբար կարիքի մեջ է: Այստեղ խոսքը չէր գնում այն մասին, որ տեղում անպայման պետք է լիներ տուն- թանգարան, կարող էր լինել Ռաֆայել Իսրայելյանի մասին հիշեցնող մի հյուրանոց, և դրանից այդ հյուրանոցը շահելու էր, այսինքն`այդ շենքի պահպանությունը, սենյակներում, օրինակ, Ռաֆոյի էսքիզներն են պատերի կպցրած, այդ տեղի զգացողության, հիշողության արժևորումը, որը կարող էր զբոսաշրջիկի համար ամենաշատը հետաքրքրեր: Այսինքն` այստեղ ամենապարզ մոտեցումների բախում է տեղի ունենում հասարակության ինչ-որ շերտերի արժեքային համակարգերի հետ: Մարդը, ով այդտեղ հյուրանոց պետք է կառուցի, մտքում պատկերում է ոչ թե հյուրանոցի չափանիշ՝ Եվրոպայի պատմականորեն աշխարհի ամենալավ հյուրանոցներից մեկը, այլ Դուբայի տասը տարվա պատմություն ունեցող հյուրանոցը: Այստեղ մեղավոր են ոչ թե ժառանգներըմ այլ ճարտարապետները, որ իրենք նախապես Ռաֆայել Իսրայելյանի ցուցահանդես չեն կազմակերպել ու ըստ արժանվույն չեն արժևորել Ռաֆոյին որպես միգուցե վերջին գիգանտ ճարտարապետը, որ ունեցել ենք։

Ինչ-որ առումով ուշացած էր պայքարը, աղմուկը... 
Բնականաբար ուշացած է, ավելին ասեմ` Թամանյանի մասին խոսող հասարակությունը Թամանյանի մասին լուրջ հետազոտություն չունի կատարած: Խորհրդային տարիներին անիմաստ էր այդ ուսումնասիրություններն անել, որովհետև կար գրաքննություն, բայց անկախության տարիներին չի արվել ուսումնասիրություն, և ընդհանրապես 20-րդ դարի ճարտարապետությունը, որն այսօր վտանգի տակ է, Երևանի «զարգացման» կոնտեքստում է դիտարկվում: Այսօր Պրոսպեկտի շենքերի տակի առաջին հարկի խանութների, Սկվազնյաչոկի և այլն, դրանց պատմության կերտման խնդիր ունենք, որը չի կերտվում: Վաղը չէ մյուս օրը դրանք էլ են վտանգի տակ կանգնելու: Մենք ինքներս սիրում ենք Երևանի մասին խոսել կենացների ժամանակ, բայց իրականում ոչինչ չենք անում դրա համար: Մի օրինակ բերեմ` Երևանում քաղաքի կենտրոնում փայտե պատուհանները եվրոդռների են վերածվել, բայց կարող էին մի քիչ ավել գումար ծախսել և պահպանել այն նույն պատուհանը, որ իրենց նախնիներն են արել: Այս նույն պրոցեսը տեղի է ունենում Հունաստանում, գնում տեսնում ես 200 տարվա շենքի հետ ինչպես ուզում վարվում են այն դեպքում, երբ իտալացին կամ ֆրանսիացին իրեն դա թույլ չի տա:

Այստեղ նույն խնդիրն է, երբ մարդիկ կողմ են օտարալեզու դպրոցների վերաբացմանը, սա կարծես կոմպլեքսների բացահայտում է, որ իբր գիտությունը հայերենով չի կարող զարգանալ, նման մտածողության տեր մարդիկ ասում են, որ հա, դե ի՞նչ է եղել որ, Երևանը գյուղաքաղաք էր մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը: Նույն մտայնությունն է: Ասում են Երևանը Փարիզ կամ Թիֆլիս չէ։ Այո, Երևանը Փարիզ չէ, բայց Երևանը Երևան է և այն պահելով է, որ կմնա Երևան:

Հանրային հսկողության կայացման խնդիր արդյոք մենք չունենք, որքան էլ կան նախաձեռություններ, այնուամենայնիվ, կա հանրային հսկողության անհրաժեշտություն: 
Միանշանակ ունենք հանրային հսկողության կայացման խնդիր, չնայած այն հանգամանքին, որ մենք այսօր ավելի շատ ունենք, քան նախկինում, բայց միևնույն է, քիչ է: Մենք այսօր փորձում ենք դիմագրավել մեծ պրոցեսի, և ես չէի ասի` ամբողջ պրոպագանդան արդյունք տալիս է, բայց ինչ-որ մի մասով տալիս է: Ճարտարապետները խնդիրը ճիշտ ձևակերպելու խնդիր ունեն: Խնդիրն այն է, որ անգամ նրանք, ովքեր պայքարի հակառակ կողմում են, չունեն խնդիրներին ամբողջական նայելու, ամբողջ պատկերը քննելու կարողություն: Այսօր շատ քիչ են նրանք, ովքեր կարող են խնդիրն ամբողջական դիտարկել: Հանրային քննարկումների ինստիտուտը, որը վաղուց ամրագրված է օրենքներով, չի գործում: Չի գործում, որովհետև նախ նա, ով այդ քաղաքականությունն իրականացնողն է, գլուխ չի դնում, հանրային սեկտորի այն հատվածը, որը պետք է իր վրա վերցներ այս խնդիրը, ինքը ևս չունի այդ կարողությունը: Երկու շաբաթ առաջ քննարկում էինք Երևանի գլխավոր հատակագիծը, որն ապագա տասնհինգ տարվա քաղաքի զարգացումն է լինելու, և այնտեղ տասը ելույթներից երկուսն էին ըստ էության խնդիր լուծում:

Սարհատ, այնուամենայիվ, ինչպե՞ս եք պատկերացնում այս ամենից ելքը, որ ոչ թե 20-30 տոկոսի արդյունք, այլ շատ ավելի` 60-70 տոկոսի արդյունք ունենանք: 
Ճիշտն ասած, դրա դեղատոմսն ինքս էլ չունեմ, բայց կարծում եմ արժեհամակարգային փոփոխությունը տեսականորեն կարող է լինել երկու կամ երեք ձևով. մեկն այն է, երբ հասարակությունը սեղմում է և ասում է` մենք ուզում ենք սա և պատվիրում է իշխանություններին, մյուս դեպքն այն է, որ դու ունենում ես խարիզմատիկ ղեկավար և վերևից է տալիս հրաման, և մյուս տարբերակը, որը այսօր Հայաստանում տեղի է ունենում, մի շերտ կա, որը հավակնում է լինել մտավորականություն և ձևավորում է օրակարգը, և դուք էլ ձեր հարցազրույցներով տարբեր կերպ եք մոտենում այդ շերտի տարբեր մասնակիցներին, որոնք, ձևակերպելով օրակարգը, փորձում են և ներքևում, և վերևում գործել:

Մեծ հաշվով, իշխանութանը ձե՞ռք է տալիս այս վիճակը: 
2001-ին, երբ կառուցվում էր Հյուսիսային պողոտան, այս նույն բաներն ասվում էին, բայց լսելի չէին: Այսօր լսելի են, այսինքն`այսօր պետությունը շատ ավելի տոլերանտ է, և երբ երբ վերջերս Երևանի գլխավոր ճարտարապետ նշանակեցին, ես այն կարծիքին էի, որ նա չի ունենալու նույն ազատությունը, ինչ նախկինում է ունեցել, ես հիմա էլ պատրաստ եմ ասել, որ ինքը չունի նախկին ազատությունը, ես սակայն ավելի պակաս ազատություն էի պատկերացնում, քան նա հիմա ունի: Իրականում երկու կողմի վրա աշխատելով` պետք է հասնել արդյունքի և մինչև այն ժամանակ, մինչև բոլորս գանք ընդհանուր հայտարարի և փորձենք վնասների քանակը նվազեցնել:

Վերջին 100 տարվա մեջ Երևանը կառուցվել է քանդելու շնորհիվ, և ոչ միայն Երևանը, այլ նաև Էջմիածինը, Գյումրին և, կարելի է ասել, դրանց ճիշտ պատասխան չի տրվել: Եվ քանդողներն ըստ արժանվույն չեն վերլուծվել, որը զերծ կպահեր ապագա քանդումներից։ Այ հիմա արդեն ճարտարապետության մասին գրվում է՝ այսօրվա քանդողները արդեն պատմության մնալու են որպես քանդողներ...

Նյութի հեղինակ՝ Սիրանուշ Պապայան


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

10 October, 2011

Ռաֆոյի տունը էլ չկա...

Ուզում էի այսօր մի բան գրեի Ռաֆոյի տան քանդման մասիա, են էլ տեսա Արսեն Կարապետյանը արդեն գրելա ու շատ լավա գրել ու դժվար կարողանամ իրա պես կիրթ գրեմ այդ ամենի մասին առանց հայհոյելու։ Դրա համար դնում եմ իր ամբողջ նյութը + Հայկ Բիանջյանից մի նկար։




Ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի տունը այլեւս գոյություն չունի, իսպառ ջնջվեց երկրագնդի երեսից

Երկար խոսելու տրամադրություն չկա, էս ոնց-որ օրագրիցս խառը մտքեր են, էլի, որ գրեմ երկար՝ հա կգրվի

Ինձ ասում են. ախար արժեք չուներ: Դե երւի, նայած արժեքը որն ա /ըտենց ոչ առանձին ատամն արժեք ունի, ոչ առանձին մարդը/; գնահատելու տարբեր եղանակներ կան: Եթե առանձին եք դատում, ապա կարող ա եւ չունի, իհարկե, ոչ նոր խոսք է, ոչ հին դասականի նմուշ, բայց էդ տեսակետից ոչ միայն Երեւանը, այլ ցանկացած քաղաք 70-90 տոկոսով քանդելու ենթակա է: Բայց կա նաեւ միջավայր հասկացողությունը, որի որակը եւ արժեքը չի գնահատվում զուտ բանաձեւերով: Կան նաեւ ուրիշ կարեւոր բաներ, օրինակ, հիշողություն, հարգանք եւ այլն: Ինձ ասում են. հո բոլորի տները չենք պահելու ինչ ա եսիմ ով ա ապրել; չէ, իհարկե, բայց Ռաֆոն եսիմ ով չի, ու Ռաֆոներ շատ չեն, մատերի վրա կարող եմ հաշվել: Ու մի քանի հիշատակ ունենալը քաղաքի տնտեսությանը վնաս չէր տա, չեմ ասում, որ օգուտ էլ կտա, բայց դա տաղանդ է պահանջում, հազար ու մի միտք կարող էր լինել, թանգարան չէ, լավ, բայց գոնե գեղեցիկ ու թանկ ռեստորան՝ Ռաֆոի անկյունով, որ մարդիկ իր մոտ հյուր գնային, կարծում եք չէ՞ր աշխատի: Չգիտեմ
Բայց հարցը քանդելն էլ չի, վերջին հաշվով, դա էլ չէ ամենասարսափելին, կարող է եւ քանդվեն հին լավ շենքեր, հարցը թե ինչի խադր, ինչի համար:
Չեմ ուզում քննադատել էն անդեմ ռաբիզությունը, որ կառուցվելու է, ինձ իրավունք չեմ վերապահում, էդ չի կարեւորը:

Երկար մտորումներից հետո հասկացել եմ, որ նորմալ պայմաններում իշխանությունը պիտի լինի պահպանողական։ Ամենապահպանողականը հասարակության մեջ։ Երիտասարդները պիտի գշվեն, ջարդելու, փոշրելու, հեղափոխելու ցանկությամբ նորը առաջ բրդեն, իշխանությունն էլ/սծալ բառ է, երեւի սենց ասեմ՝ մեծերը/՝ ստիպված կլինի ընդունել առաջընթացի համար անխուսափելի նորը, բայց պահպանելով եւ պաշտպանելով պետության, հասարակության կարեւոր միջուկն ու ողնաշարը։ Մեր մոտ հակառակն է. տեսեք, էսօր փողոցում էին ջահելները, էսօր իրանք են փորձում պահպանել /բայց դե պռոծիվ բաբլա նե պապրեշ/, իսկ ու՞ր են մեծերը, ու՞ր էին ճարտարապետները, գրողները, նկարիչները; չկային, որտեւ մեջները ռաֆոներ չկան, ու իրանք չեն վախենում, որ իրանց տներն էլ մի օր կթանդեն, քանի որ իրանց տները միայն իրենց ընտանիքների համար են թանկ՝ որպես կադաստրային արժեք, իրական հասկանալի արժեք: Համաձայն եմ, ոչ մեկ չի էլ գալու ձեր համար ու արցունք էլ ձեր անշարժ գույքի համար չի թափելու, այդ է պատճառը, որ հնամաշ քամակները աթոռներից չբարձրացրեցիք, չեկաք, չնայած հետո սեղանների շուրջ գլուխ կգովաք. «Փոքր էի, հիշում եմ, Ռաֆոն ինձ գրկեց»:
Հա, մեկ էլ. զորբայությունը մի շփոթեք համարձակության հետ:

Խառն են մտքերս, էլ բան չեմ կարողանում ասեմ, բայց շատ բան կա ասելու: Անհետաքրքիր է դառնում Երեւանը, նախանձող քաղաք. եթե մի քանի ճանապարհ ուներ, բոլորից էլ հետ մնաց, կորավ խաչմերուկին. ոչ ինքն իրա վերածննդյան գեղեցկությունը պահեց, ոչ 60ականների սրտաբաց խիզախությունը, բայց էլ ոչ Թիֆլիզի ջերմությունը կունենա, ոչ էլ գոնե Դուբայի անսիրտ հարստությանը կհասնի:
երեւի արժի բոլորս ներողություն խնդրնեք, բայց չգիտեմ ումից



Արեսնի բլոգը՝ http://dabavog.livejournal.com/
Այս գրառման հղումը՝ http://dabavog.livejournal.com/545057.html


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

24 September, 2011

Մոտ է ժամանակը, երբ իշխանությունները հաշվի կնստեն հասարակության հետ

Անհեռատես քաղաքականության հետևանքով Երևանի պատմամշակութային և ճարտարապետական ժառանգությունն այսօր հայտնվել է մասնավոր սեփականատերերի ձեռքում: Եվ եթե «Վերահսկվում է պետության կողմից» կնիքի շնորհիվ դեռ ինչ-որ բան պահպանվել է` անկասկած մի օր դրանք էլ ինչ-որ հնարքով կսեփականաշնորհվեն` հանձնվելով որևէ ձեռներեցի քմահաճույքին: Իսկ թե ինչ կլինի հետո` արդեն հայտնի է: Տխուր նախադեպերը մեր աչքի առաջ են: Մեր հյուրն է ճարտարապետ, քաղաքաշինարար Սարհատ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ:

- Չնայած Երևանի «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում» ընդգրկված շինություններն ազգային սեփականություն են, այսօր դրանց մի մասն այլևս գոյություն չունի, մյուսներն էլ կործանման եզրին են: Ո՞վ է պատասխանատու այդ կամայականությունների համար:
- Պատմական հուշարձանների դեմ ոտնձգությունները մեծ թափ առան հատկապես Հյուսիսային պողոտայի կառուցապատման ժամանակ, երբ շինությունների պահպանման համար իրավական հենք չկար: Ճիշտ է` օրենք գոյություն ուներ, սակայն այն հղում էր կատարում կառավարության որոշմանը, որն էլ «չեզոքացնում» էր այդ օրենքի իրավական ուժը: Օրենքն ընդունում էր Ազգային ժողովը, սակայն ցուցակը հաստատում էր Հայաստանի կառավարությունը, և ցանկացած պահի այն կարող էր փոխվել: Իսկ եթե շենքը ցուցակից հանվում է` այլևս չի ենթարկվում օրենքին և կարող է կամայականությունների զոհ դառնալ: Նման իրավիճակ էր ստեղծվել «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճի դեպքում: Այն ընդգրկված էր հուշարձանների ցանկում, բայց մի գեղեցիկ օր կորցրեց այդ կարգավիճակը և դարձավ խոցելի: Բարեբախտաբար այն հնարավոր եղավ փրկել, թեև մինչ օրս կինոդահլիճը հուշարձանների ցանկ չի վերադարձվել:
Հուշարձանների պահպանությունը ՀՀ մշակույթի նախարարության իրավասությունն է, և օրենքը պահանջում է, որ նախարարության կազմում փորձագիտական մարմին ստեղծվի, որն էլ կորոշի, թե որ շենքերը կարող են հուշարձան համարվել, որոնք ոչ, կցուցակագրի դրանք, այնուհետև կներկայացնի հասարակության և անկախ մասնագետների խորհրդի դատին: Եվ միայն այս երեք մարմինների փորձագիտական եզրակացությամբ այդ հուշարձանների ցուցակը կամբողջանա: Բայց որոշումները շարունակում են կայացնել հատուկենտ մարդիկ, և զարմանալի է, որ մշակույթի նախարարության համապատասխան մարմինները, որոնք պատասխանատու են նշված ցանկում ընդգրկված շինությունների պահպանման համար, իրականում անզոր են իրենց առաքելությունն իրագործել: Եթե հարկ է լինում այս կամ այն շենքը տվյալ տարածքից վերացնել` վճռորոշ խոսքը քաղաքային իշխանություններինն է լինում, և բոլորովին կապ չունի` այդ շենքը պետության կողմի՞ց է պահպանվում կամ ներառվա՞ծ է հուշարձանների պահպանության ցանկում: Զավեշտալին այն է, որ այդ ցանկում ներառված շատ շինություններ այսօր չկան, այնինչ դուրս բերված էլ չեն այնտեղից: Նշանակում է` քաղաքային իշխանությունների ձեռքերն այնքան են ազատվել, որ նրանք կարող են անգամ առանց կառավարության համապատասխան որոշման` «հարկ եղած դեպքում» ոչնչացնել պատմական և մշակութային առումով արժեքավոր համարվող ցանկացած շենք:
Ամենացայտուն օրինակը որմնանկարներով հարուստ Սպայի տունն էր, որը հիմնովին ոչնչացվեց և քանի տարի է` գոյություն չունի, թեև դեռ ընդգրկված է «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում»: Նույն բախտին են արժանացել Սպայի տան հարևանությամբ կառուցված Գիլանյանի լիմոնադի գործարանի շենքը, 1883 թ. կառուցված Ջանփոլադյանի թատրոնը, որտեղ առաջին անգամ բեմադրվել է «Անուշ» օպերան: Այդ հասցեում եղել են ամառային տնակներ, որտեղ ապրել է Խաչատուր Աբովյանը և բակում կաղնու ծառ տնկել: Այսօր ուզում են նույն խաղը խաղալ Աֆրիկյանների տան գլխին: Մենք կորցրինք և կորցնում ենք ոչ միայն առանձին պատմական հուշակոթողներ, այլև մի ամբողջ պատմական թաղամաս` պատմական շերտ: Եվ եթե ժամանակին կարող էինք ասել, թե Երևանը 200 կամ 300 տարվա ճարտարապետություն է ունեցել, հիմա այնպիսի տպավորություն է, թե քաղաքը եղել է Թամանյանից հետո, քանի որ նախաթամանյանական հատուկենտ շինություններ են դեռ պահպանվել:

- 10 տարի առաջ ստեղծվեց «Հին Երևան» թաղամասի նախագիծը, որի համաձայն Աբովյան, Կողբացի, Արամի և Բուզանդ փողոցների տարածքում պետք է վերականգնվեին Երևանի 19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբի ճարտարապետության լավագույն նմուշները: Փոխարենն այդ մասում այսօր վեր են խոյանում բազմահարկ «էլիտարկաները»:
- Այսօր հիմքեր կան մտածելու, որ այդ նախագիծն ընդամենն աչքկապոցի էր, քանի որ նախ` այն սկիզբ առավ քաղաքային իշխանությունների վրա հանրային և հասարակական ճնշումներով, ապա փոխհամաձայնության գալով` որոշվեց, որ քաղաքի կենտրոնում կկառուցվի հին Երևանը հիշեցնող մեծ թաղամաս, ուր կամբողջացվեն պատմամշակութային հուշարձանի կարգավիճակ ձեռք բերած և ապամոնտաժված 20 շինություններ: Այդ ժամանակ «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակին» կից ստեղծվեց ապամոնտաժման և տեղափոխման ենթակա 15 շինությունների ցանկը, որի մեջ մտան գլխավոր պողոտայի շենքերը: Իրականում «Հին Երևան» թաղամասի գաղափարը նոնսենս էր, քանի որ եթե փողոցի մի կողմում պահպանվում են մեկ կամ երկու հարկանի պատմական շենքեր, իսկ մյուս կողմում կառուցվում են այսօրվա երկնաքերները` աղավաղվում է պատմական միջավայրը, որում պետք է գոյատևեն հնաոճ շինություները: Փաստորեն` դրանք կորցնում են իրենց արժեքը: Բայց շինությունները փրկելու համար մենք` մի խումբ մասնագետներ, հասարակությունն այդ համաձայնությանը գնացինք և փաստորեն խաբվեցինք: Իշխանությունները դրանով ընդամենը ժամանակ և մեծ գումարներ շահեցին:
Այդուհանդերձ գաղափարը կյանքի կոչելու համար որոշ քայլեր արվեցին` շենքերի քարերը համարակալվեցին և ապամոնտաժվեցին: Քաղաքային իշխանությունների հավաստմամբ այդ շինությունների ապամոնտաժված բեկորները պահ են տրվել կառուցապատողներին: Քաղաքապետարանը կառուցապատողի առաջ պայման է դրել, որ նա պատասխանատու է շենքի համարակալման, ապամոնտաժման, պահպանության և հետագայում պետությանը վերադարձնելու համար: Բայց այդ քարերը հնարավոր չէ վերականգնել, քանի որ նախ` շենքը քանդելիս վնասվել են և հետո` պահպանման ոչ պատշաճ պայմաներում երկար մնալով` քայքայվել են: Շատ ընկերություններ էլ, որոնց քարերը պահ են տրվել, լուծարվել են, քարերն ումի՞ց պետք է պահանջեն: Այսօր հավաստի տվյալներ կան, որ մի քանի ապամոնտաժված շինություններ, դրանց համարակալված քարերը հողին են հավասարվել: Ո՞վ է պատասխանատու այս ամենի համար: Բնականաբար` ոչ կառուցապատողը, քանի որ եթե քաղաքային իշխանությունները, ճարտարապետները, հասարակությունը չեն արժևորում իրենց ունեցածը` ինչ իրավունքով պետք է մեղադրեն մասնավոր ընկերությանը:

- Կարծում եք` քաղաքում տեղի ունեցող հակամշակութային «արշավը» դիտավորությա՞ն, թե չհասկանալու, չգիտակցելու հետևանք է:
- Դրա համար կան մի քանի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներ: Խորհրդային տարիներին այն մտայնությունն էր տարածված, թե Երևանը մինչ խորհրդային կարգերի հաստատումը գյուղաքաղաք կամ գավառական քաղաք է եղել: Այդ ընկալումով են մեծացել ճարտարապետների մի քանի սերունդ, և Երևանի 19-րդ դարի պատմաճարտարապետական ժառանգությունը մասնագիտական առումով չի արժևորվել: Եվ այն մարդկանց, ովքեր բնակվում էին այդ շենքերում` սկսած 1920-ական թվականներից, միշտ հավատացրել են, թե իրենց բնակեցրած շենքը «պլանի տակ» է և մի օր քանդվելու է: Այդ մարդիկ էլ` նորից մի քանի սերունդ, չեն հետևել իրենց տանը, հոգատար չեն եղել. հենց որ տան պատշգամբը պոկվում էր` չէին ամրացնում, քանի որ մտածում էին` իմաստ չունի, շուտով շենքը քանդելու են: Այդ մտածելակերպը 18-19 դդ. Երևանի պատմաճարտարապետական առումով արժեքավոր շինությունները հասցրեց այսօրվա տխուր վիճակին: Եթե դրան ավելացնենք Երևանի քաղաքաշինության ոլորտի կոռումպացված լինելը` տեսանելի կդառնան այսօրվա հակամշակութային գործունեության պատճառները: Հետևանքը` արդեն 50-ի հասնող պատմամշակութային, ճարտարապետական հուշարձանի կարգավիճակ ունեցող շինությունների և մի ամբողջ քաղաքային պատմական թաղամասի կորուստն է:
Եվ այդ գործընթացը շարունակվում է: Մենք արդեն ձեռք ենք բարձրացնում թամանյանական ժառանգության վրա` քննարկման առարկա է դարձել չարաբաստիկ գմբեթը և բազմաթիվ թամանյանական կեղծ ծրագրեր, որոնք «կոչված» են աղավաղելու քաղաքի դեմքը: Վիճարկվում է նաև մետրոյի Հանրապետության կայարանի վերին հատվածում հյուրանոց կառուցելու հարցը: Զարմանալի է, թե ինչո՞ւ մետրոյի այդ կայարանը հուշարձանների ցանկի մեջ չէ, չէ՞ որ ժամանակակին եղել է: «Հրազդան» մարզադաշտը, որը Երևանի խորհրդանիշներից է, ևս դուրս է մնացել այդ ցանկից, և մարզադաշտի կողքին անօրինականորեն շենք է կառուցվել:

- Քաղաքում կատարվող անօրինականությունները մի՞թե չեն կարող դառնալ հիմք մեղավորներին դատական պատասխանատվության ենթարկելու համար, նույնիսկ եթե դրանում մեղավոր են քաղաքային իշխանությունները:
- Եթե չեմ սխալվում` բողոքելու իրավունք ունեն միայն շահառուները: Ի վերջո դատարանները լի են նման հայցադիմումներով ու ընթացք տրված գործերով, սակայն դրանց վերջը չի երևում:
Ճիշտ է` երևույթին դատարանով նոր հնչողություն ես տալիս, բայց այն միջոցները, էներգիան, որոնք պետք է վատնես դատական քաշքշուկների համար և դեռ պարզ չէ` գործի ելքն ինչպիսին կլինի, նախընտրելի է ծախսել հասարակության քարոզչության համար: Դրանք ավելի ներգործուն են: Ապացույցը «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճի պահպանումն է, նաև Վիշապների այգում նախատեսվող շինարարության ընդհատումը: Առայժմ դադարեցված են նաև գմբեթի շինարարությունը, Աֆրիկյանների շենքի ապամոնտաժումը: Իշխանությունները հասկացել են, որ հասարակության մի զանգված կա, որն ունի անհրաժեշտ կամք, գիտակցություն և ազդեցիկ լծակներ, որոնցով կարող են ներազդել ապօրինությունների դեմն առնելու վրա: Գուցեև մոտ է ժամանակը, երբ իշխանությունները հաշվի կնստեն հասարակության հետ: Վերջիվերջո իշխանությունը մեր թշնամին չէ, իշխանական այրերը ցանկանում են, որ քաղաքը համաշխարհային բնականոն զարգացումից հետ չմնա: Պարզապես նրանց թիվ մեկ սխալն այն է, որ ականջալուր են լինում իրենց խորհրդատուներին, ովքեր սրտացավ չեն քաղաքի ու բնակիչների հանդեպ: Այդ խորհրդատուներից ձերբազատվել է հարկավոր: Նրանք հեղինակազրկում են նաև իշխանութուններին` իրենց անփույթ, ոչ գրագետ խորհուրդներով: Մեր ուղերձն իշխանություններին այն է, որ մինչև խորհրդատուներին լսելն ու որոշումներ կայացնելը լսեն նաև մեզ` մասնագետներին, հասարակությանը, ովքեր ֆինանսական շահ չունեն և կարող են օբյեկտիվ կարծիք հայտնել` մանավանդ որ դա է պահանջում քաղաքաշինության մասին օրենքը: Եթե մենք իսկապես հավակնում ենք մեր մշակույթով ներկայանալ աշխարհին, մեր երկրում զարգացնել զբոսաշրջությունը, պետք է մտահոգվենք պատմական, մշակութային արժեքների պահպանման մասին: Հայաստանում զբոսաշրջության զարգացումը պատմամշակութային ուղղվածություն պետք է ունենա, Հայաստանն այլ գրավիչ նախադրյալներ դրա համար չունի:
Երևանի իշխանություններն այդպես էլ հասու չեղան, որ եվրոպական մայրաքաղաքներն այդքան պահանջարկ ունեն զբոսաշրջիկների շրջանում իրենց պատմական թաղամասերի ու շինությունների, ոչ թե ժամանակակից ճարտարապետաշինական մշակույթի շնորհիվ:

Հեղինակ՝ Թագուհի ԱՍԼԱՆՅԱՆ
Հղումը՝ http://www.sobesednik.am/am/social/877-2011-09-24-07-41-53

© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

18 September, 2011

20-ամյա անկախ քաղաքաշինությունը

Սա ցուցադրվում էր ճարտարապետության ազգային թանգարանում մի քանի ամիս առաջ։
Հեղինակը եթե չեմ սխալվում 12 տարեկան Վահագն է։
Ներկայացնում եմ առանց մեկնաբանության։


 




© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

16 September, 2011

ԳԼԽԱՎՈՐ ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏԸ ԾԻԾԱՂԵԼԻ Է

Ըստ ճարտարապետ, քաղաքաշինարար Սարհատ Պետրոսյանի, հաճախ Թամանյանն օգտագործվում է խմբային կամ անձնական շահերի համար:

Կառավարության շենքի ետնամասում աշտարակի կառուցման գաղափարը, որը ներկայացվում է թամանյանական մտահղացում, բուռն արձագանք է առաջացրել հասարակության եւ մասնագետների շրջանում: Facebook- ում էլ գործում է «Փրկենք Հանրապետության հրապարակը» նախաձեռնությունը, որի անդամները կարծում են, թե աշտարակի կառուցման մասին որոշումը ժամանակավրեպ է եւ սխալ: Նույնիսկ անեկդոտներ են շրջանառվում սոցիալական ցանցերում, թե Երեւանի գլխավոր ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանը Թամանյանի արխիվներից գտել է նրա կորած նախագիծը: «Առավոտը» զրուցեց ճարտարապետ, քաղաքաշինարար, «Պահպանենք Հանրապետության հրապարակը» նախաձեռնության անդամ Սարհատ Պետրոսյանի հետ, ով ժամանակին պայքարել է նաեւ «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճի քանդման դեմ:
Մեկնաբանելով հայտնի անեկդոտը եւ հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող հարցի վերաբերյալ բուռն արձագանքը, Ս. Պետրոսյանն ասում է. «Ինձ դուր է գալիս, որ այդ ամենի մասին բարձրաձայնվում է, որովհետեւ քաղաքը մեկ ճարտարապետի կամ մի խումբ ճարտարապետների սեփականությունը չէ: Հասարակությունը պետք է եւ իրավունք ունի իր դիրքորոշումը հայտնել ու բնավ պարտադիր չէ, որ դա զուտ մասնագիտական լինի: Այդտեղ դառն իրականության մի էլեմենտ կա՝ անընդհատ հղում է կատարվում Թամանյանին, Թամանյանի արխիվներից ինչ-որ բան գտնել-բերելը չեմ ընդունում, առավել եւս չեմ ընդունում Թամանյանի անունով իրականացվող գործողությունները: Հաճախ Թամանյանն օգտագործվում է խմբային կամ անձնական շահերի համար: Հույս ունեմ, որ այդ աշտարակը չի կառուցվի, որովհետեւ բազում խնդիրներ կան եւ կա ՀՀ վարչապետի այն հայտարարությունը, թե հարցը պետք է լուծվի միայն ճարտարապետների շրջանակում քննարկվելուց հետո»: «Առավոտի» դիտարկմանը, որ հայաստանցի ճարտարապետները կաշկանդված են իրենց կարծիքները բարձրաձայնելու առումով, քանի որ հակառակ դեպքում նրանց առաջ դռներ կփակվեն եւ չեն կարողանա իրացնել իրենց որպես ճարտարապետներ, մինչդեռ ինքը նման խնդիր չունի, քանի որ երկարաժամկետ պայմանագիր ունի «Պողոսյան պարտեզների» հետ, Ս. Պետրոսյանը այնքան էլ համաձայն չէ: «Խնդիրը նախ եւ առաջ ճարտարապետի հասարակական դերի բարձրացումն է: Ճարտարապետների մեծամասնությունը եւ հասարակությունը կարծում են, թե ճարտարապետը միայն շենք նախագծող է, իրականում ճարտարապետությունը կոմպլեքս է, այսօր այն տրոհվել է 15 տեսակի մասնագիտությունների, իսկ մեզ մոտ բոլորը միայն մի տեսակ ճարտարապետ գիտեն, որը զբաղվում է ամեն ինչով: Չնայած ինքս լավ ճարտարապետական կրթություն ունեմ, բայց ինձ քաղաքաշինարար եմ համարում: Չեմ կարծում, որ շատերը կաշկանդված են դիրքորոշում հայտնելիս: Մյուս կողմից էլ վերջին անգամ Հայաստանում լուրջ ճարտարապետական քննադատություն եւ մասնագիտական բանավեճ եղել է 30-ական թվականներին: Այդ ամենի հետեւանքն էլ այսօր տեսնում ենք մեր քաղաքում: Խնդիրը նաեւ ճարտարապետների մեջ է, իրենք քննադատության պատրաստ չեն եւ մենք էլ, երբ սկսում ենք քննադատել ինչ-որ քաղաքաշինական գործընթացներ, փորձում ենք զուսպ լինել, չվիրավորելու համար որեւէ մեկին: Անձամբ ես իմ բոլոգում շատ նախագծեր եմ քննարկել ու դրանում որեւէ վատ բան չեմ տեսնում: Այսօր կան բազմաթիվ ճարտարապետներ, որոնք ունեն լավ հնարավորություններ եւ առանց վախենալու ներկայացնում են իրենց դիրքորոշումը՝ Արսեն Կարապետյան, Սեւադա Պետրոսյան, Արտակ Ղուլյան... Այսինքն՝ այլ տեղից եկամուտ ունենալը պայման չէ քո քաղաքացիական դիրքորոշումը հայտնել-չհայտնելու: Եվ հետո քաղաքաշինության ամենակարեւոր բանն այն է, որ չմտածես, թե բացարձակ ճշմարտություններ ես ասում: Դա ինչ-որ տեղ տոտալիտար ճարտարապետության տրամաբանական շարունակությունն է: Հիշում եմ 2004-ին մամուլում տպագրված Նարեկ Սարգսյանի այն խոսքերը, թե Երեւանի գլխավոր ճարտարապետը չի կարող աշխատել առանց Ճարտարապետների միության աջակցության: Երեւանի քաղաքաշինության մասին որոշումները չպետք է միաձայն կայացվեն, նման որոշումների արդյունքը տեսնում ենք այսօր»,- ասում է Սարհատ Պետրոսյանը:
Նրան հիշեցրինք քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանի Facebook-ում արված այն արտահայտությունը, թե Նարեկ Սարգսյանը սիրում է Երեւանը: «Գուցե Նարեկ Սարգսյանը սիրում է Երեւանը, բայց սերը առ Երեւանը՝ դեռ բավարար չէ: Էլի մարդիկ կան, որ սիրում են Երեւանը, բայց ընդամենը՝ իրենց բակի կամ մտահորիզոնի սահմաններում: Խնդիրն այն է, որ սիրելով Երեւանը, սիրես նաեւ երեւանցիներին ու քո որոշումների հիմքում դնես այդ սերը: Թե չէ՝ սերը դեպի Երեւանը միշտ եղել է դեկլարատիվ, Երեւանի հանդեպ սերը Երեւանի պատմության պահպանության մեջ է»,- ասաց մեր զրուցակիցը: Այնուհետեւ անդրադարձավ Հյուսիսային պողոտային. «Նարեկ Սարգսյանն իրականացրեց Հյուսիսային պողոտայի գաղափարը, որը մշակվել է իր նախորդ Համլետ Խաչատրյանի ժամանակ: Հյուսիսային պողոտան Թամանյանի Երեւանի նախագծի ամենաթույլ կետերից մեկն է: Եթե նույնիսկ 1930-ականներին իմաստ ուներ Հյուսիսային պողոտայի մասին մտածելը, ապա 20-րդ դարի սկզբին դա բավականին անտրամաբանական որոշում էր, որովհետեւ Սայաթ-Նովայի, Թումանյան, Պուշկինի, Արամի, Բուզանդի փողոցները 17-18-րդ դարի Երեւանի փողոցային կառուցվածքի կարեւոր փողոցներն էին: Հյուսիսային պողոտան անկյունագծով հատում էր պատմական քաղաքի կառուցվածքը եւ քաղաքի հատման պրոցեսում ինչ-որ շենքեր խանգարում էին, եւ եթե Թամանյանի ժամանակ խնդիր կար Երեւանի նոր ճարտարապետություն ստեղծելու եւ տարբերվելու ռուսական կայսրության մյուս քաղաքներից, ինչը եւ հաջողվեց Թամանյանին, ապա 20-րդ դարի սկզբին մենք խնդիր ունեինք ներկայացնելու, որ նախախորհրդային Երեւանը պատմություն ունեցել է: Իսկ այն մարդիկ, որ ասում էին, թե Երեւանը գյուղաքաղաք է եւ պատմաճարտարապետական առումով ոչ մի արժեք չի ներկայացնում (նկատի ունի Նարեկ Սարգսյանին՝ «Միտինգ Նարեկ Սարգսյանի դեմ», «Առավոտ», 2004.12.18), ունեն կոմպլեքս, որը գալիս է ստացած կրթությունից: Խորհրդային տարիներին ասվել է, որ իբր մինչեւ Խորհրդային միության հաստատումը Երեւանը գյուղաքաղաք է եղել, մարդիկ էշերով են ման եկել, մինչդեռ այդ ժամանակ Երեւանը նույնիսկ տրամվայ է ունեցել: Մի՞թե կարելի է դա ունենալով մտքում՝ չփորձել քննադատաբար մոտենալ քո կրթությանը ու լսածդ հալած յուղի տեղ ընդունել: Այսօր շատ մարդիկ ասում են՝ տեսնո՞ւմ եք Հյուսիսային պողոտան ինչպես են օգտագործում: Բնական է, որ պիտի օգտագործվեր, որովհետեւ 2 ակտիվ կետեր՝ Հանրապետության հրապարակն ու օպերան իրար է կապում: Պատկերացրեք՝ Հյուսիսային պողոտան ինչքա՜ն հետաքրքիր կլիներ, եթե պարզ, ուղիղ փողոց չլիներ ու նեղ փողոցների միջով գնային փոքր սրճարաններ... Ի տարբերություն մյուսների, Նարեկ Սարգսյանը հավատում է, որ ամեն ինչ ճիշտ է անում եւ ներկայանում է որպես փրկիչ: Միեւնույն ժամանակ, վստահ եմ, որ Կարեն Կարապետյանի քաղաքապետարանում աշխատող Նարեկ Սարգսյանը չի լինելու նախկինը, չի ունենալու այն ազատությունը, որ ունեցել է երբեւէ: Գոնե արտաքուստ տեսնում եմ, որ Երեւանի ներկայիս քաղաքապետը բաց մտածող անձնավորություն է եւ իր համար կարեւոր է հասարակության կարծիքը: Միայն այն, որ նա հայտարարեց, թե «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը չի քանդվելու եւ վերածվելու է Երիտասարդական կենտրոնի, արդեն ինչ-որ բան նշանակում է»,- կարծում է ճարտարապետը:
Արդյո՞ք այսօր Ճարտարապետների միությունը կարողանում է կատարել իր իրական առաքելությունը՝ քաղաքացիական եւ մասնագիտական կեցվածքի առումով: Ս. Պետրոսյանի համոզմամբ, այս միությունը երբեք այնքան ակտիվ չի եղել, որքան հիմա: Նա նաեւ նկատեց. «Ուժեղ ճնշում կա պետական ապարատի մեջ գործող ճարտարապետների կողմից՝ թուլացնելու Ճարտարապետների միությունը եւ վերցնելու նրա ակտիվության ֆունկցիաները»: Իսկ այսօրվա երիտասարդ ճարտարապետներին կարելի՞ է խոստումնալից համարել: «Մենք ունենք ավելի տեղեկացված հասարակություն եւ ճարտարապետներ, որոնք հավակնում են իրականացնելու ավելի հեղափոխական, բայց, միեւնույն ժամանակ, մտածված քայլեր: Մի վտանգ կա՝ ազատության չգոյությունը եւ այն, որ տեսականորեն ճարտարապետական նախագծումը Հայաստանում մոնոպոլիզացված է. 5-6 ճարտարապետ է իրականացնում նախագծում: Շատ կարեւոր է, որ երիտասարդները կուլ չգնան այդ ամենին, որովհետեւ, միեւնույն է՝ ժամանակի ընթացքում այդ 5-6 ճարտարապետները գնալու են, երիտասարդներինն է ապագան»,- համոզված է Ս. Պետրոսյանը:
Խնդրեցինք մեկնաբանել նաեւ Նարեկ Սարգսյանի՝ Հանրապետության գլխավոր ճարտարապետից Երեւանի գլխավոր ճարտարապետ դառնալը. «Ընդհանրապես գլխավոր ճարտարապետի ինստիտուտը ծիծաղելի է, 1970-ականների մակարդակի մոտեցում, որովհետեւ աշխարհը մշակել է այլ մեթոդներ՝ ինչպես կարելի է քաղաքները կառավարել»: Նրա խոսքով, եթե Երեւանի գլխավոր ճարտարապետ դառնալու արդյունքում մարդը մի տարում մի 15 շենք է նախագծում, բնականաբար այդ պաշտոնը հրապուրիչ է դառնում: 

Հեղինակ՝ Գոհար Հակոբյան
Հղումը՝ http://www.aravot.am/am/articles/culture/94044/view


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

Քաղաքաշինությունը կոռումպացված համակարգ է

Հարցազրույց քաղաքաշինարար, ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանի հետ

- Վերջին տարիներին մայրաքաղաքի տեսքը քաղաքաշինության հետեւանքով, հատկապես կենտրոնում, այնպես է այլակերպվել, որ չգիտենք՝ սրան Երեւա՞ն անվանենք, Արեւե՞լք, թե՞ Արեւմուտք: Բոլորս դժգոհում ու ափսոսում ենք մեր քաղաքի աղճատման համար, բայց կոնկրետ չենք նշում, թե ինչի հետեւանք է նման մոտեցումը:


- Առկա իրավիճակն արդյունք է սկզբնական շրջանի անկազմակերպ կառավարման, որը հետագայում երկու զուգահեռ ուղղությամբ զարգացավ: Մեկը ստեղծեց միջին կարգի՝ ոչ լավ, ոչ վատ, օրենսդրական եւ ենթաօրենսդրական ծրագրերի փաստաթղթեր՝ միջին կարգի մասնագետների կողմից, ովքեր, դատելով նրանց գործելաոճից, հստակ չեն տիրապետում խնդրին:

Մյուսը կոռուպցիա կոչվածն է, որը հատկապես ճարտարապետության ու քաղաքաշինության ոլորտում ենթադրում է հսկայական տնտեսական լծակներ: Այս պահին տպավորություն ունեմ, որ բոլոր կողմերի մոտ կա քաղաքական պատրաստակամություն՝ այլեւս այդպես չաշխատել. հատկապես Երեւանի քաղաքապետի գործելաոճում եմ տեսնում այդ ցանկությունը:

Սակայն այն անցյալը, որ ունեցել է այս ամբողջ գործընթացը, եւ դրա շուրջ կայացած համակարգն ու այն մարդիկ, ովքեր դերակատար են եղել, դրանց միջավայրում անկարելի է ինչ-որ բան փոխել:

- Մեր երկրում կարծես քաղաքական կամքի դրսեւորում միշտ էլ կա, սակայն համակարգն այնպիսին է, որ կամքն ընդամենը մնում է դրսեւորված եւ երբեք գործնականում չի կիրառվում: Օրե՞նքն է մեղավոր, թե՞ նրա հետ զավեշտով վերաբերվողները, որոնք շատ են եւ ժայռի պես ամուր:

- Քաղաքական եւ քաղաքացիական կամքը շատ կարեւոր է, բայց դեռ ամբողջը չէ. այսօր էականորեն պետք է ձերբազատվել նախկին ավանդույթներից: ՀՀ օրենքներում կան բազմաթիվ լծակներ, որոնք կարող են այս ամենի վրա էական ազդեցություն ունենալ, բայց, ցավոք, քաղաքական ռեսուրսները չեն օգտագործվում չիմացության եւ չցանկանալու հետեւանքով:

Հակառակ դեպքում կբացառեին հրապարակում գմբեթ դնելու գաղափարը, արդեն հասունացող Հրազդան ստադիոնի ավտոկայանատեղիում առեւտրական կենտրոնը, որոնք հակասում են Երեւանի գլխավոր հատակագծին եւ «Հուշարձանների մասին», «Քաղաքաշինության մասին» օրենքներին: Մի ամբողջ սխալների շարք է ընթանում:

Եթե ցանկություն կա այդ ամենը փոխելու, նախ պետք է ձերբազատվել այն անձանցից, ովքեր պատրաստ չեն աշխատելու քաղաքական բարի կամքի առկայության պայմաններում: Երկրորդ ամենակարեւոր եւ շոշափելի արդյունք տվող լուծումն այն է, որ անհրաժեշտ է հասարակությանը տալ լծակներ այս ամենին տիրապետելու համար:

ՀՀ օրենքները նույնպես պահանջում են, որ բոլոր քաղաքաշինական ծրագրերն ու փաստաթղթերը լինեն բաց եւ մատչելի հասարակության ցանկացած խավի համար: Դրանք այսօր չինովնիկների դարակներում փակ են, եւ նույնիսկ մենք՝ ճարտարապետներս, չենք կարողանում ուսումնասիրել, որն էլ իր հերթին հսկայական կոռուպցիոն ռիսկեր է իր մեջ ներառում:

Բաց աշխատաոճով, հասարակությանը եւ ճարտարապետական հանրությանը մատչելի դարձնելով՝ հնարավոր է ինչ-որ կերպ այս տխուր գործընթացի վրա ազդեցություն ունենալ:

- Փաստորեն, պատասխանատու մարդիկ իրենց ծրագրերով օրենքից դո՞ւրս են գործում, ինչի հանցավոր հետեւանքն էլ այսօրվա Երեւանն է, որը ոչ միայն չի դատապարտվում, այլեւ համառորեն շարունակվում է:

- Փաստաթղթերն իդեալական չեն, սակայն էականորեն կարող են ավելի լավ արդյունքներ տալ, եթե դրանք օգտագործվեն: Իսկ կոռումպացված մարդիկ, ովքեր արգելք են ինֆորմացիայի բաց լինելուն, վերահսկում են ոլորտը եւ թույլ չեն տալիս նոր մարդիկ ներգրավել այս գործընթացում, խոչընդոտում են ճիշտ զարգացումները: Գրեթե վատահ եմ, որ եւ Հայաստանի բարձրագույն իշխանության, եւ անձամբ քաղաքապետի կողմից կա ցանկություն՝ նման խնդիրներ չունենալ մեր քաղաքում:

Բայց մենք անընդհատ խնդիրներ ենք ունենում: Հարց է ծագում՝ ինչո՞ւ: Ովքե՞ր են խորհուրդ տվողները, ո՞ւմ է վստահվում այս որոշումների համար խորհրդատվական գործընթաց իրականացնելը: Վերջին 6 ամսում վկան եղանք 3-4 ոչ հաջող, անընդունելի քաղաքաշինական նախաձեռնությունների: Համոզվելու համար, որ դրանք անընդունելի են, պետք է մեկ անգամ բացել «Երեւաննախագիծ» ինստիտուտի մշակած Կենտրոնի գոտիավորման հատակագիծը, որը պատվեր է Երեւանի քաղաքապետարանի կողմից:

- Որքանո՞վ է այսօր անհրաժեշտ ունենալ քաղաքաշինության խորհուրդ, Երեւանի գլխավոր ճարտարապետ, որոնց ձեռքով էլ հենց իրականացվում է այս անօրինականությունների շղթան:

- Այդ երկու կառույցն էլ աննպատակահարմար է պահել, աշխարհում նման պաշտոններ չկան, դրանք ժամանակավրեպ հասկացություններ են: Դրանք կարող են լինել անցումային գործընթացներ, մինչեւ ստեղծվի օրենսդրական դաշտ, հարթակ, որն էլ արդեն կա, պարզապես պետք է զարգացնել՝ համապատասխանեցնելով ժամանակակից պահանջներին:

Այն մարդիկ, ովքեր ընդգրկված են այդ խորհուրդներում, նրանց մեծ մասը ծանոթ չէ այն փաստաթղթերին, որոնց հիման վրա զարգանում է մեր քաղաքը: Փոխարենը՝ պետք է լինեն պրոֆեսիոնալ մակարդակով մշակված ծրագրային փաստաթղթեր, դրանք կոչվում են գլխավոր հատակագծեր եւ գոտիավորման հատակագծեր: Աշխարհը դեռեւս ավելի արդյունավետ մեխանիզմ չի մշակել:

Ինֆորմացիան պետք է բաց լինի, որպեսզի ամեն ոք իմանա՝ որտեղ ինչ է թույլատրվում կառուցել եւ ինչ չի թույլատրվում, որից հետո քաղաքապետարանը շինարարության թույլտվություն կտա: Այսինքն՝ կոոռուպցիան կազմաքանդվում է: Իսկ կոոռուպցիան այսօր ճարտարապետության ոլորտում նաեւ պատվերների բաշխման ձեւով է իրականացվում: Այսօր քաղաքաշինության նախարարությունում հիմնական քաղաքաշինական նախագծերը մշակում են 2-3 ընկերություն: Հսկայական գումարներ են ծախսվել վերջին 5-10 տարվա ընթացքում քաղաքաշինական փաստաթղթերի մշակման համար, եւ այդ միլիոնավոր դոլարների փաստաթղթերը, որոնք պետք է բացառեին անօրինականությունները, ստեղծվել են մեր հարկերի հաշվին, դրանց չիրագործելն ափսոս է նաեւ այդ տեսանկյունից:

- Եվ հասարակությունը, եւ Ճարտարապետների միությունը իրենց բողոքի ձայնն են բարձրացնում: Պայքարի այդ միջոցն արդյունք տալի՞ս է, թե՞ աղմուկն անցնելուց հետո էլի իրենցը կանեն:

- Մեծագույն արդյունք տվեց հասարակության ճնշումը, եւ այսօր վկան ենք մի շարք նախաձեռնությունների կասեցման: Կա ուժեղ հասարակության ազդեցություն, եւ կա քաղաքային իշխանություն, որն սկսում է լոյալ վերաբերվել քննադատությանը: Էլի մի քիչ, եւ ամեն բան կընկնի իր տեղը: Այդ վերջին քայլի համար անհրաժեշտ է շարունակել նույն տեմպով եւ ձերբազատվել հատկապես այն մարդկանցից, ովքեր ազդեցություն ունեն ոլորտում:

- Կառավարության շենքի վրա գմբեթ կառուցելու նախաձեռնությունը կարծես ձգձգվում է: Հանրության ճնշման արդյունքում հրաժարվո՞ւմ են, թե՞ ժամանակ են շահում:

- Որեւէ պաշտոնական տեղեկություն չունեմ, որ կասեցվել կամ հետաձգվել է: Հանրային հեռուստատեսությամբ հնչեցրած վերջին անհոդաբաշխ եւ զուտ քարոզչական նշանակություն ունեցող հայտարարությունները, որ սկսվելու է շինարարությունը, որեւէ հիմք չունեն: Կարծում եմ՝ բոլոր կողմերն այնքան խելամիտ կգտնվեն, որ այդ գաղափարը կթողնեն հենց գաղափարի մակարդակով:

- Նարեկ Սարգսյանի վերադարձն ինչո՞վ է պայմանավորված, ո՞ւմ է ձեռնտու: Չէ՞ որ հենց նրա՝ Երեւանի գլխավոր ճարտարապետ եղած ժամանակ են կառուցվել մի շարք շենք ու շինություններ, որոնք քաղաքաշինության տխուր օրինակներ են:

- Չեմ կարող ասել քաղաքական որոշման դրդապատճառները, բայց որ Նարեկ Սարգսյանը մասնագիտական կարողություններ եւ տարողություն չունի այն ամենով զբաղվելու, ինչն ինքն է անում, միանշանակ է: Նախապես պետք է հաշվի առնեին հասարակության վերաբերմունքը նրա ճարտարապետական գործունեության նկատմամբ, մի քիչ մտածեին դրա շուրջ ու նոր միայն քաղաքական որոշում կայացնեին: Արդյունքը երկար սպասել չտվեց՝ նրա նշանակվելուց հետո մեկը մյուսի հետեւից անընդունելի գաղափարներ առաջ քաշվեցին: Այսօրվա բոլոր վիճելի նախաձեռնությունները վերջին վեց ամիսների գործունեության հետեւանք են:

Որպես նախկին քաղաքաշինության կոռումպացված համակարգում մեծ դերակատարում ունեցած մարդ, պետք է որ բավականին ընդունելի լինի տնտեսական մեծ շահեր հետապնդող կազմակերպությունների կողմից, քանի որ հենց նրանց շահերն է ներկայացնում: Փոխարենը երբեւէ չի ներկայացրել քաղաքացու, երեւանցու շահերը՝ սկսած Հյուսիսային պողոտայից եւ մյուս բոլոր նախաձեռնություններից:

Քաղաքական որոշում կայացնելիս, ենթադրում եմ, որ լուրջ դերակատարություն է ունեցել մեծ բիզնեսի շահագրգռվածությունը նման «համարձակ» չինովնիկ ունենալու համար, եւ մենք այսօր տեսնում ենք դրա արդյունքը: Բացի այդ, այսօր Երեւանի գլխավոր ճարտարապետը, որպես պետական չինովնիկ, իրավունք չունի զբաղվելու որեւէ նախագծային աշխատանքով, բայց զբաղվում է, եւ դա հանդուրժում ենք եւ մենք, եւ իշխանությունը:

Սակայն այս գործընթացն այսօր արդեն խորանում է, նույնիսկ ստեղծվել է Երեւանի գլխավոր ճարտարապետի մամուլի խոսնակի ինստիտուտը, ու հանրային քննարկումներին ուղարկում է իր մամուլի խոսնակին։ Այդպես եղավ մի քանի օր առաջ Հանրային խորհրդում քննարկման ժամանակ։ Սա ամենաթողության ու անպատասխանատվության գագաթնակետն է։

- Ինչպե՞ս վարվենք եղածի հետ, եւ ի՞նչ կարելի է անել, որպեսզի  չշարունակվի այս ինքնաբավ քաղաքախայտառակությունը:

- Այս պահին պետք է դադարեցնել Երեւանի կենտրոնում ցանկացած տեսակի նոր շինարարության թույլտվություններ. սա թիվ մեկ խնդիրն է: Դրանով կենտրոնը փրկում ենք այլանդակումից եւ զարկ ենք տալիս արվարձանների զարգացմանը: Սա պարզագույն լուծում է. ուղղակի ցանկություն է պետք:

Կենտրոնում պետք է հատուկ ռեժիմ սահմանվի ցանկացած տեսակի շինարարական գործողությունների համար, այսօր հատկապես վտանգի տակ է Երեւանի կենտրոնը: Եվ պետք է անկախ փորձագետների կողմից այս ամբողջ փաթեթը, ոլորտը վերանայվի:

Ստեղծվի անկախ փորձագիտական մարմին, որը կուսումնասիրի քաղաքաշինության ոլորտում խնդիրները եւ կտա օբյեկտիվ, ամբողջական գնահատական, որից հետո միայն կարելի է շարժվել առաջ: Այս երկու մոտեցմամբ կարելի է խնդիրն ամբողջովին լուծել:

Հեղինակ՝ Ֆելիքս Եղիազարյան
Հղումը՝ http://www.hraparak.am/2011/09/07/korumpacvac-hamakarg

Նարեկ Սարգսյանի անունը կապվում է Երևանի կանաչ տարածքների ոչնչացման հետ

«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ճարտարապետ, քաղաքաշինարար, «Պահպանե՛նք Հանրապետության հրապարակը» նախաձեռնության անդամ Սարհատ Պետրոսյանը:

-Սարհա՛տ, օրերս Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանն անդրադարձել է կառավարության շենքի գմբեթի խնդրին: Մասնավորապես, նա նշել է, որ կառավարության շենքի գմբեթի կառուցմանը դեմ են ոչ թե հասարակության մեծ մասը, այլ ընդամենը մի քանի երիտասարդներ, որոնց հաջողվում է մեծ աղմուկ բարձրացնել: Նա նաև նշել է, որ ընդդիմացողները չունեն հիմնարար, կառուցողական մոտեցում և լուծում չեն առաջարկում խնդրի կապակցությամբ: Կարո՞ղ եք այսօր ավելի հիմնավոր ներկայացնել:

-Անկեղծ ասած, որոշել էի`Նարեկ Սարգսյանի`ասուլիսում հնչած հեռուստասերիալային մակարդակի մեկնաբանություններին չարձագանքել և ուղղակի խորհուրդ տալ նրան՝ դրա փոխարեն ժամանակակից մասնագիտական գրականություն կարդալ, մի քիչ էլ ծանոթանալ ՀՀ քաղաքաշինության ոլորտի օրենքներին: Ուղղակի մի կետի կանդրադառնամ, որը կհիմնավորի, որ ինչ ես ասել և ասում եմ`օդում ասված խոսքեր չեն: Մասնավորապես կանդրադառնամ նրա այն բնորոշմանը, որ ես ճարտարապետ չեմ, իսկ ինքը սպիտակ ձեռքեր և լումա ունի ներդրած Երևան քաղաքի պատմության մեջ. 1998 թ. հրատարակված ճարտարապետների միության տեղեկագրում, որի վարչության անդամ էր Նարեկ Սարգսյանը, նշված է, որ 40 տարեկան հասակում, երբ նա դարձավ գլխավոր ճարտարապետ, ուներ իրականացրած երեք հասարակական շենք Հայաստանում: Հիմա դրանց թիվն անցնում է 30-ից, որովհետև գիտենք`ինչպիսի մոնոպոլիզացիա է տեղի ունեցել դաշտում՝ իր գլխավոր ճարտարապետ և պաշտոնյա եղած ժամանակ: Հիմա հղում կատարեմ իր ասած այն մտքին, որ ես նախագծեր չունեմ իրականացրած. 30 տարեկան հասակում արդեն ունեմ իրականացրած 11 շենք, որոնք ներկայացված են իմ կայքում, և ինքը կարող է կարդալ և ծանոթանալ, իհարկե, մասնագիտական գրականություն կարդալուց և օրենքներին ծանոթանալուց հետո: Նաև պետք է ավելացնել, որ Նարեկ Սարգսյանի անունը հիմնականում կապվում է Երևանի կանաչ տարածքների ոչնչացման հետ: Իմ 30 տարեկանին համարժեք փորձառության ընթացքում ես Երևանին մեկ կանաչ տարածք նվիրելու գործում եմ ներգրավված եղել և այժմ շարունակում եմ երկուսի գործում ներգրավված լինել: Նարեկ Սարգսյանին է վերագրվում Երևանի մի ամբողջ պատմաճարտարապետական շերտի քանդումը` հանձինս Հյուսիսային պողոտայի իրականացման, ես ունեմ մի շարք իրականացրած նախագծեր՝ հիմնված քաղաքային պատմական միջավայրերի վերականգնման վրա:

-Նարեկ Սարգսյանն այստեղ Ձեր կողմից նախանձ, չարություն է տեսնում:

-Նախանձելու որևէ խնդիր չունեմ: Այն բոլոր փաստերը, որ ես ներկայացրեցի, ժպիտ են առաջացնում, և ես չեմ պատրաստվում սերիալային մակարդակի ձևակերպումների հետևից ընկնել: Զուտ մասնագիտական փաստեր եմ ներկայացնում: Եվ ոչ միայն իր համար եմ ներկայացնում, այլ նաև իր գրպանային մամուլի համար: Իսկ այօրվա նրա կարգավիճակին ես չեմ նախանձում, ավելին խղճում եմ, որ նրա՝ նման ծիծաղելի վիճակում հայտնվելու համար։ Ուղղակի պետք է նրա ասուլիսի արձագանքներին հետևել մամուլում ու «Ֆեյսբուքում» և հասկանալ այդ մասին։

Ինչ վերաբերում է կառավարության գմբեթի քննակումներին, ապա պետք է ասեմ, որ երկու քննարկումներ են եղել, որոնց հրավիրված են եղել Նարեկ Սարգսյանի գմբեթի նախագծին կողմ անձինք, այդ թվում և ինքը, իսկ Ճարտարապետների միությունում մասնագիտական քննարկմանը Նարեկ Սարգսյանի կողմ եղող մարդկանցից որևէ մեկը չի ներկայացել, և չի եղել այդ տեսակի դիրքորոշման արտահայտություն: Քննարկումների ժամանակ ներկայացվել է հատակագիծը, որտեղ ներկայացված է թամանյանական գաղափարով նախատեսված գմբեթը: Այն ժամանակ Հանրապետության հրապարակ ևս երկու փողոցներ մուտք ունեին, որոնք հիմա փակված են, իսկ պատկերասրահը այժմյան շենքը նախատեսված էլ չէր։ Բայց 1950-ականներին, երբ դեռ շենքն ավարտված չէր և իր որդին` Գևորգ Թամանյանը, հոր մահից հետո շարունակում էր աշխատանքը, հրապարակը զարգացավ հետևյալ կերպ. առաջացան արտգործնախարարության շենքը՝ նախկին Արարատտրեստի շենքը՝ աշտարակով, որը սիմետրիկ է հանրապետության հրապարակի Կառավարության շենքի ժամացույցի աշտարակին, որից հետո դոմինանտող դեր ստանձնեց պատկերասրահի շենքի և Լենինի արձանի ուղղությամբ գնացող առանցքը: Դա վերփոխեց թամանյանական ասիմետրիկ հրապարակն ամբողջովին։

Քավ լիցի, ի տարբերություն գմբեթի կառուցման համար «կուրծք ծեծողների», մենք չենք ասում`մեր ասածը բացարձակ ճշմարտություն է, մենք ասում ենք սա այն պատկերն է, որն ապացուցում է հրապարակի սիմետրիկ լուծումը: Քիչ թե շատ գիտակից ճարտարապետ հենց որ տեսնում է այս պատկերը, արդեն հասկանում է, որ հենց այստեղ դնում են գմբեթ, առաջանում է ևս երկու գմբեթ դնելու խնդիր: Մենք այդ դեպքում երեք գմբեթով հրապարակ ենք դիտարկում, կամ էլ պետք է քանդվեն արտգործնախարարության և պատկերասրահի վերևի հարկերը:

-Ըստ Ձեզ՝ ո՞րը ճիշտ լուծում կլինի:

-Ես չեմ հավակնում ասել բացարձակ ճշմարտություն: Կամ մեկը, կամ մյուս տարբերակը: Եկեք բոլոր խաղաքարտերը դնենք և սկսենք դիտարկել`պե՞տք է սա մեզ, թե՞ ոչ: Ես խոսում եմ քաղաքաշինական հիմնավորման մասին, ու պետք է խնդիրներին բազմաթիվ կողմերից նայել՝ երկար, ու չշտապել։ Էլ չեմ խոսում այն մասին, որ կառավարության շենքը Հայաստանի թիվ մեկ հուշարձանն է, և այն միջակ ճարտարապետությունը, որը ստեղծվել է վերջին տասը տարիներին, իրավունք չունի մոտենալ կառավարության շենքին: Եթե որևէ մեկը ուզում է մասնագիտական հիմնավորումների մասին իմանալ, թող բարի լինի իր սերիալային մտածողությանը զուգահեռ՝ գա Ճարտարապետների միություն, բերի նախագիծը և քննարկի այն: Մենք բազմիցս դիմել ենք նախագիծը տեսնելու համար, բայց չեն տվել: Եվ այն քարոզչական «տրյուկները», որ իբր իրենց չենք հրավիրում, որ ճարտարապետների միությունը նախանձում է իրենց և այլն, քավ լիցի, ընդհանրապես նախանձելու խնդիր չկա:

Նարեկ Սարգսյանը երբեմն լավ գաղափարներ ունենում է, բայց քանի որ գիտենք իր ով լինելը, միշտ մտածում ենք` այս լավ գաղափարի հետևից ի՞նչ մութ գաղափար կա, որը վնասելու է կանաչ տարածքներին: Օրինակ`ես դեմ չեմ ԱԺ դիմացի կանաչ տարածքը քաղաքին վերադարձնելու գաղափարին, բայց որ Նարեկ Սարգսյանն է ասում, մտածում եմ`այստեղ մի դավադրություն կա՝ ընդդեմ կանաչ տարածքների, և կարծում եմ` որպես գաղափար կարող է կիրառելի լինել, նաև կան ուրիշ գաղափարներ, որոնց մեջ ես տրամաբանության էլեմենտներ եմ տեսնում:

-Գմբեթի շուրջ հասարակական աղմուկը ճարտարապետների կողմի՞ց բարձրացվեց, թե՞ ընդհանրապես հասարակությունն իսկապես դեմ է կառուցմանը:

-Վիճակագրություն չունեմ, Facebook-ի խմբում կան հազարից ավել մարդիկ, ովքեր դեմ են այս գաղափարին և միացել են: Սակայն կա ճարտարապետների մոտ էլ երկվություն` պետք է Թամանյանի՞ գմբեթը լինի, թե՞ առհասարակ չլինի: Պետք է ասեմ, որ գրեթե բոլորը միանշանակ դեմ են Նարեկ Սարգսյանի նախագծած թմբուկին։ Եթե գմբեթի կառուցմանը կողմ էլ են, ապա միանշանակ կողմ են Թամանյանի գմբեթի նախագծին:

-Ստացվում է` Նարեկ Սարգսյանը ինչ-որ առումով մոնոպոլացրե՞լ է դաշտը:

-Երևանի բոլոր գլխավոր ճարտարապետները, բացառությամբ մեկ-երկուսի (ժամանակային կամ զուտ մարդկային առումով չեն հասցրել), ստեղծել են մի բուրգ, որի գագաթին նստում է Երևանի գլխավոր ճարտարապետը և վերահսկում է ամբողջ բուրգը: Սա շատ պարզ տրամաբանությամբ է լինում. քանի որ քաղաքի զարգացմանը վերաբերող նյութերը, այդ թվում`հատակագծերը փակի տակ են, և ես կամ դուք հնարավորություն չունենք տեղեկանալու` քաղաքի ո՞ր տարածքում ի՞նչ զարգացում կարելի է անել, գնում եք քաղաքապետարան, կանչում են գլխավոր ճարտարապետին, ասում են այս մարդը այս բանն է ուզում անել, ասում է` խնդիր չկա, և ինքն էլ անում է կենտրոնացված գործի բաշխում: Սա կոռուպցիա է: Երևանի գլխավոր ճարտարապետը պետք է ունենա մեկ խնդիր` հաստատված քաղաքաշինական փաստաթղթեր, հատուկ Նարեկ Սարգսյանի համար մեկ անգամ ևս կրկնում եմ՝ Երևանի գլխավոր հատակագիծը ուղենիշ է գլխավոր ճարտարապետի համար: Նա պետք է պատճենողի աշխատանք կատարի, վերցնի հատակագիծը, տա պատվիրատուին և վերջ: Այս 100 օրվա ասուլիսի ժամանակ ներկայացված երկու նախագծերն էլ՝ ՀՀ հրապարակի մետրոյի և գմբեթի նախագծերը, հակասում են Երևանի գլխավոր հատակագծին, և դրանք անօրինական գործընթացների արդյունք են:

-Սարհատ, Հյուսիսային պողոտայի շուրջ աղմուկը, Նարեկ Սարգսյանի կարծիքով, մի քանի տարի հետո կվերանա, և այն կդառնա քաղաքի կարևոր օղակներից մեկը, անկենդան շունչը կանաչ տարածքների հաշվին կենդանություն կստանա: Համամի՞տ եք:

-Տեսականորեն հնարավոր է, այսինքն`լավ ճարտարապետական լուծումների դեպքում հնարավոր է ամենատխմար իրավիճակի համար լուծում գտնել, և Հյուսիսային պողոտան տվյալ դեպքում դա է: Այսինքն`եթե ես լինեի ճարտարապետ, և իմ նախագծած փողոցը կառուցումից հինգ տարի հետո դեռևս այդքան անմարդաբնակ լիներ, ես ուղղակի մասնագիտությունս կփոխեի, հատկապես եթե ես ունեմ հսկայական միջոցներ այլ բիզնեսով զբաղվելու համար: Սա Հյուսիսային պողոտայի ճարտարապետությանը շատ լավ պատասխան է: Բայց քանի որ Հյուսիսային պողոտան շատ պարզ ֆունկցիոնալ նշանակություն ունի, այն կապում է քաղաքի երկու հրապարակները, օգտագործվում է, և դա բնավ ճարտարապետի արժանիքը չէ, որ մարդիկ քայլում են, այլ նրա չարաժանիքն է որ այդպես են քայլում: Սա ճարտարապետի համար ամենամեծ ապտակն է, երբ քո նախագծած պողոտան չի օգտագործվում:

Հիմա նախատեսում են բարեկարգել Խաչատուր Աբովյանի հրապարակը, ես կոչ եմ անում երևանցիներին, որ հասնեն, չթողնեն, այլապես Նարեկ Սարգսյանի ձեռքով այլանդակվելու է ևս մեկ ստացված հրապարակ:

-Քաղաքում դեռ շարունակվում են գլխավոր փողոցների շենքերի թարմացման ներկա աշխատանքները: Ըստ Ձեզ` ուզում էին վարդագո՞ւյն քաղաք ստեղծել: Մեծ աղմուկ բարձրացավ հատկապես բժշկական համալսարանի գույների շուրջ:

-Եթե այս ամբողջը լիներ բաց, թափանցիկ, և ժամանակ տային ճատարապետներին՝ ճիշտ կերպով մասնակցելու, կարող է շատ սխալներ չլինեին: Նորից եմ ասում` կան մի քանի չափանիշներ, որոնցով կարելի էր առաջնորդվել. կան հուշարձանային շենքեր, որոնք պետք է պահպանեն իրենց սկզբնական տեսքը: Օրինակ` Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյանի շենքերը, որոնք հուշարձանների ցուցակի մեջ են ընդգրկված, որպես սպիտակ շենքեր, դրանք պետք է պահպանել նախնական գույնով, այլապես օրենքի խախտում կլինի: Երկրորդ դեպքն այն է, որ այդ շենքերը հուշարձան չեն, բայց եթե գունազարդման մասնագետը քիչ թե շատ պատկերացում ունի այդ ժամանակաշրջանի ճարտարապետության մասին, ապա իրեն նման բան իրականացնել թույլ չի տա... հատակապես Բժշկական համալսարանի շենքը, Անատոմիկի շենքը, որոնք այսօր ծիծաղելի տեսք ունեն:


Նյութի հեղինակ՝ Սիրանուշ Պապայան
Հղումը՝ http://1in.am/arm/armenia_society_33378.html
Ձայնագրությունը՝ http://youtu.be/Y5ANh6eUweo


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

02 September, 2011

կրեածիվ մտքեր...

Մոտ մեկ տարուց ավել է ինչ մեր կատարած աշխատանքի արդյունքները սկսել են երևան գալ։ Մոտ մեկ տարի է որ մեր 6-7 տարվա շարունակական աշխատանքի արդյունքում թե հասարակությունն է շատ խոսում ճարտարապետության մասին, թե իշխանություններն են հասկացել որ իրանց շուրջը միջակություններ են, թե ճարտարապետների մեջ են առաջացել երիտասարդներ որոնց նպատակը պատվեր թռցնելն չի այլ իրականում ցանկանում են քաղաքաշինության ոլորտում նոր որակ մտցնեն։ Ու հիմա ինչ որ մարդիկ հասկացել են հանրային կառավարման ոլորտի թափանցիկության մասին, երբ երկու բառ առանց վիրավորելու խոսելու կարողություն չունեն, առաջացել են մարդիկ ովքեր քաղաքաՇԻՆԱՐԱՐ են որոնք կյանքում մեկ էջ չեն կարդացել, էլ չեմ ասում գրելու մասին... ու հիմա դառնում են դերակատար։

Մի խոսք կա չեմ հիշում ովա ասել, հեղափոխությունը հղացնում  են խենթերը, իրականացնում են ճարպիկները, վայելում են տականքները... ակամայից դա եմ ուզում հիշել։ չնայած դեռ հղանումա հեղափոխությունը կամ իրականացնում են գրպանային հեղափոխականները... ու ցավոք դրանց թվում են երիտասարդներ։ Միշտ մտածում էինք որ էս մեծ սերունդից հետ եկողները ավելի ազնիվ են լինելու ու այդ ժամանակ միգուցե մի բան լինի։ Հիմա վերևից թույնում են երիտասարդներին որ տիրեն... Տիրեն են մարդկանց ովքեր սողում են։ Սողացողները գոյատևել են ուզում թե երկիր կառուցել... ինչը վիճարկվածա մեզ այսօր...

Սողացող ու գլուխ պահող երիտասարդների շրջանակից դուրս առաջանումա նաև մի նոր տեսակ՝ կոնստրուկտիվ-կրեածիվ... ( իդեպ դա կապ չունի կոնստրուկտիվիզմի հետ)  դրանք նրանք են որ իբրթե տեղյակ են ամեն ինչից, գիտեն ինչա կատարվում աշխարհում ու Հայաստանում... բայց դե չի կարելի ամեն ինչից բողոքել.. դա էլ մի նոր կազմաքանդիչ երևույթա որ մտելա երիտասարդ ճարտարապետների մեջ ու դառնումա տեսակ։ Դրանք նրանք են որ կամ գնալու են գլխավորների ձեռի տակ աշխատեն կամ էլ գնալու են Հայաստանից կանի որ նրանք կրեածիվ են...

Վերջը շատ գլուխ չցավացնեմ... տղերք մի քիյ ձեր ու մի քիչ մեր ղադրը իմացեք։ առաջին անգամից մի տրվեք, դեռ շատ վերև գնալու առիթներ կլինեն, իսկ հիմիկվանից որ սողաք երկար չեք գնա...

Սարհատ




© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

30 August, 2011

Մի հատ էլ հին նյութ

այս մեկի թվականը 2004 է ցույց տալիս, չեմ էլ հիշում տպվել է թե ոչ... 


Թե ինչպես Թամանյանը սկիզբը դրեց հայկական Լաս Վեգասին… ու ինքն է չիմացավ թե ոնց

Այս հոդվածը մի գուցե եւ չլիներ եթե մի քանի օր առաջ Ազատության հրապարակին հարող տարածքում որտեղից սկսվում է Հյուսիսային ՙչարաբաստիկ՚ պողոտան չհայտնվեր սովորական կապույտ գույնով,  խնամքով փակված նոր շինարարական հրապարակը։ Փորված ծավալի չափերից ենթադրվում է կապիտալ շինության կառուցում, որն ի դեպ արդեն երկրորդ է այս տարածքում։ Եվ այսպես որոշ գրաֆիկական անձնական ուսումնասիրություններից հետո հայտնի դարձավ հետեւյալ պատկերը՝ եթե 90-ականների սկզբին այս հրապարակի ողջ մակերեսի  47.6%-ն էր կանաչապատ, անցած տարի դրանք կազմեցին 32.1%-ը, իսկ այս տեմպերով դրանք  ամռան վերջին կկազմեն 22%։ Այսինքն Ազատության հրապարակի կանաչապատ մակերեսը վերջին տասը տարում նվազել է 53.8%-ով, այն դեպքում երբ ցուրտ ձմեռներին այստեղ չեն եղել ծառահատումներ։ Այս բոլորը կատարվել են հիմնականում վերջին 3-4 տարիներին։

Եթե մինչ 2001 թվականը այնտեղ կառուցված շինությունները, հիմնականում սրճարաններ, իրենցից ներկայացնում էին թեթեւ ժամանակավոր կառուցվածքներ, ապա անցյալ տարի   ՙփող՚ սարքելու ցանկությունը ստիպեց հասարակական զուգարանը վերածել ստորգետնյա քրիստոնեական օջախի (ըստ մինչեւ վերջերս այնտեղ ամրացված ցուցանակի), որի օդափոխության սարքավորումները վերջին ամիսներին փոխարինեցին այդ կառույցի վերգետնյա ցուցանակին: Չբավարավելով այդքանով` վերջերս սկսվեց մի այլ ՙփոսփորում՚ նախկին ՙքրիստոնեության 1700 ամյակին նվիրված մշակութային օջախի՚ անմիջական հարեւանությամբ։

Այժմ թվային մի քանի տվյալներ.
եթե 90-ականների սկզբին Օպերայի թատրոնին հարող հատվածում գտնվող շինությունները (չհաշված Օպերային թատրոնը) կազմում էին հրապարակի 1.5 %-ը, 2001 թվականի  աշնանը կազմեցին 17.5%, այս տարի դրանք կկազմեն 20.5%ª որից 6.9 %-ը կապիտալ շինություներն են£ Այսինքն եթե մի օր քաղաքային մարմինները զգալով նախորդների կատարած ՙազգանվեր՚ գործունեություն կարող են ապամոնտաժել ժամանակավոր թեթեւ կոնստրուկցիաներով կառույցները, ապա մոտավորապես 7% կազմող կանաչավուն ՙպսպղուն՚ քարերով երեսապատված,  ցցված սպիտակ օդափոխության սարքերով շինությունները դժվար թե որեւէ մեկը փորձի վերացնել։ Իսկ մինչ հայ ՙաշխատասեր՚ ժողովուրդը զբաղված իր ճարտար կառուցողական հնարքներով նորից վերաբացվեց ՙՕպերա ակումբը՚, որը բազմաթիվ մտավորականների բողոքներից հետո փակվել էր։ Մեծ սիրով կհրապարկեի այն անձանց աննունների որոնք հենց այդ դեպքի համար ասում էին թե. Թամանյանի լուսամուտը դուռ չեն սարքի` դա անբարոյականություն է… ու այսօր նրանցից ոմանք մաս են կազմում ՙհյուսիային պողոտաների եւ ճառագայթների՚ անվան տակ տեղի ունեցող էկոլոգիական եւ պատմամշակութային ՙջարդին՚՝ ասել է ալան-թալանին։ Իսկ ինչ վերաբերում է հոդվածի բուն պատճառ հանդիսացած շինարարությանը, ապա անկախ նրանից թե տվյալ շինությունը ինչ հարկայնության է, ինչ գույնի ու որակի է, մի բան պարզ է որ Թամանյանի ծառնուծաղիկը, որը հարում է հեղինակի գլուխգործոցին, ոչնչացնելը անբարոյականություն է: Նրանք ովքեր թույլատրել են նման  երեւույթ թող ֆիքսեն.
եթե իրենք զուրկ են հիշողությունից դա իրենց գործն է, բայց երեւանցիները եւ ճարտարապետական ՙէլիտան՚ դեռեւս չի զրկվել հիշողությունից:


ապագա ճարտարապետ
Սարհատ Պետրսյան 


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

Շատ հին հոդված...

Այս նյութը տպվել է Առավոտ թերթի 2001 թվականի դեկտեմբերի 1-ի համարում։ 
Լավնա... :) Չնայած կարգավիճակի փոփոխությունա եղել, բայց իրականում կարող եմ թվականը փոխել ու ստորագրել հիմա...

ՀԱՐՑԵՐ՝ ՈՐՈՆՔ ՉԵՆ ՏՐՎԵԼ ՆԱԽԱԳԱՀԻՆ

ՙՊրն նախագահ, թույլ տվեք իմանալ, թե ինչու եք միայն այժմ, առաջին անգամ, հանդիպում ՙերեւի թե Ձեր երիտասարդական լավագույն տարիները՚ անցկացրած բուհի ուսանողական եւ դասախոսական կազմի հետ։ Չէ՞ որ նախընտրական արշավի ընթացքում միայն մեկ անգամ հանդիպեցիք ուսանողության հետ, այն էլ ԵՊՀ-ում, այն դեպքում, երբ մյուս թեկնածուները այցելում էին բուհերը մեկ առ մեկ:

Սա այն հարցն էր, որ ես նախ եւ առաջ կուզենայի տալ ՀՀ նախագահին, որին տվել եմ իմ ձայնը եւ, հավանաբար, կտամ նաեւ հաջորդ անգամ£ Կտայի այս հարցը, եթե ես էլ լինեի այն ՙհրավիրյալների՚ շարքում, որոնք մասնակցում էին հանդիպմանը եւ ՙռեկտորատներում չգրված՚ հարցեր էին տալիս...

Բայց չէ որ նախագահի նշած երրորդ տեղեկատվության աղբյուրը շփումներն են հասարակության հետ£ Այդ հասարակության մաս կազմողներին չի հետաքրքրում կաշառակերության մեջ խեղդված բուհական համակարգը, չի հետաքրքրում գրեթե ուսանողների թվին հասցվող դասախոսական ուռճացված թվաքանակը, չի հետաքրքրում ռեկտորների շքեղ աշխատասենյակների հարեւանությամբ գտնվող կիսաքանդ ու խոնավ լսարանները, չի հետաքրքրում այն, որ տպագրվում են դասախոսների թեկնածուական աշխատությունները, այն դեպքում, երբ իրենք պարտավոր են երկարաշունչ դասախոսությունները գրի առնեն, որպեսզի վերջում ստանան թվանշան... Իսկ ուսանողական խորհուրդների կամ արհկոմներիª ռեկտորներին կցված լինելու մասին չեմ խոսում, թե չէ կարիք կլինի վերանայել հանդիպմանը մասնակցածների անվանացանկը գրեթե ամբողջությամբ: Կտայի այս բոլոր հարցերը նախագահին, որը, երիտասարդ լինելով, այնքան էլ հաշվի չի նստում երիտասարդության կարծիքին, որը հենց իր ընտրազանգվածում շատ մեծ դեր է կարող ունենալ ու ապավինում է հենց իր խոսքերով ասած ՙթայֆաներին՚ ու հետո նեղանում է ՙռեկտորատներում գրված հարցերից՚:

ՍԱՐՀԱՏ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԵՃՇՀ¬ի Ճարտարապետության
ֆակուլտետի 5-րդ կուրսի ուսանող


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

26 August, 2011

ճտին պարտքը


Երեկ մի դեպքի վկան եղա որ ինձ կարելիա ասել ցնցել բավականին խորը։ Ու մտածում էի արդյո՞ք այդ մասին պետք է գրեմ թե ոչ... մտածեցի դրա հանրայնացումը միգուցե այդքան էլ գեղեցիկ չընկալվի։

Սակայն այսօր որոշեցի տնտղեմ թե ինչ կատարվում Մենք ենք մեր քաղաքի տերը նախաձեռնության կողմից ստեղծված Ֆեյսբուքի Բաց ճարտարապետական ֆորումի անցուդարձը (իդեպ որի անդամությունից հրաժարվել եմ, բայց պարբերաբեր նայում եմ ինչ է կատարվում)։ Այնտես Վահրամ Սողոմոնյանթ Վիշապների այգու հաղթանակի միջոցառման հրավերն էր տեղադրել որի տակ եղած մեկնաբանությունները ներկայացնում եմ առանց խմբագրման.

Vahram Soghomonyan ճարտարապետների օգնոթյամբ էս հաղթանակները մի քանի անգամ ավելի շատ կլինեն ..........

Telemak Arch դե ճարտարապետները ինչ, ուր՞... օգնությունը ուր~ ինչի մասին ա խոսքը... չճարտարապետներն են որ դիմանում են մեզ...

Telemak Arch կամ սենց... եթե իրավաբանները, քաղաքագետները և պարզապես քաղաքացի չճարտարապետները մեր ճարտարապետների չափ գոնե լինեին էտ մի քանի անգամ ավել հաղթանակից մի քանի անգամ ավել կհաղթանակեինք... Էլ չասած որ, եթե մեր հասարակության կեսի կեսը ճարտարապետների կեսի կեսի որակը ունենաին նման խնդիրները կարող ա իսկզբանե չլինեին... սա դատարկ սառկազմ չի... օրինակ նայենք մեր ԲՈՒՀ երը ճարտ. ֆակուլտետի կոռումպացված լինելը /գրեթե 0/ և այլ դիսցիպլինաների... իրավիճակի, մակարդակի և այլնի կտրվածքը միանգամից պարզ է դառնում...

ու բացահայտվեց մի բան որի մասին վաղուց գիտեի ուղղակի մտածում էի որ մի գուցե կարիք չկա ասելու, սակայն մինչ այդ պատմեմ երեկվա իմ հետ պատահածը։

Հրազդան մարզադաշտի միակ կենդանի հեղինակը դա Գուրգեն Մուշեղյանն է։ Նա երկար տարիներին եղել է թե Երևանի թե Գյումրիի գլխավոր ճարտարապետներ (մի քանի անգամ), ինչպես նաև Երեևանի վերջին գլխավոր հատակագծի, Կենտրոնի գոտիավորման հատակագծի և մի շարք համայնքների գոտիավորման հատակագծերի գլխավոր ճարտարապետը։ Անկախ նրանից որ ես ինքս ունեմ իրենից տրամագծորեն տարբեր մոտեցում առհասարակ քաղաքաշինության վերաբերյալ, սակայն նրա երկար տարիների աշխատանքային փորձի նկատմամբ ունեմ հարգանք։ Սակայն նշված նախագծերի ժամանակ տեղի են ունեցել մի շարք բացթողումների որոնց վերաբերյալ մեր քննարկումները եղել են շատ սուր ու նույնիսկ մի անգամ արժանացել եմ գրեթե փողոցային հայհոյանքների նրա կողմից։ Նրա գլխավորած նախագծերի շնորհիվ կառուցապատման տակ են դրվել Դալմայի այգիները, Նորքի հեռուստաշտարակի լանջերը, փակվել է Գետառը, կանաչապատ տարածքների բալանսն է հակակշռվել ի հաշիվ քաղաքի ծայրամասերի անօգտագործել տարածքների նախագծային կանայ տարածքների։ Կենտրոնի գւտիավորման հատակագծվ են ամրագրվել Երևանի կենտրոնի բակերում սնկի պես բուբնող մի շարք բազմահարկ շենքեր և այլն։ Բայց երեկ նա հուզված բացատրում էր մարզադաշտի շահած մրցանակների, տեղական ու միջազգային արձագանքների, նորմատիվային խնդիրները և այլնի մասին։ Երեևանի հողերը անխնա կառուցապատման տակ դնող Մուշեղյանի տան շեմին իջել էր օտարումը... ու ակամային չեմ հասկանում պետք է լինի մարդ ու հասկանալ այդ մարդուն, թե լինել քաղաքացի ու հիշեցնել այն ամեն ինչ ինքը արել է։

Սակայն այս տարվա հունիս ամսին Երևանի քաղաքապետարանըկողմից տրամադրված առաջադրանքով Հրազդան մարզադաշտի ավտոկայանատեղի տաարծքում կառուցվող ԵՌԱՀԱՐԿ՝ 20 մետր բարձրությամբ առևտրի կենտրոնը միևնույնն է լկտիություն է։ Դա ոչ միայն նորմաների խախտում է, քանի որ այդ տարածքը ծառայում է որպես էվակուացիայի տարածք, այլև դա հեղինակային իրավունքի, բնապահապանական փորձաքննության, քաղաքաշինության և մի շարք այլ օրենքենրի ու կարգերի խախտում է։ Ու այստեղ կարևորը նա չէ թե ով է նախագծում ու կառուցում (չնայած մեր փորձառու կոլեգաների համար դա էլ երբեմն կարևոր է) այլ այն որ Գուրգեն Մուշեղյանը այսօր իր կողմից քաղաքի համար գործված ցանցի մեջ է ու պետք է բոլորը հասկանան որ վաղ թե ուշ իրենք բոլոր ընկնելու են նյուն ծուղակը։ Այս անգամ Քաղաքպետի են գձել ծուղակի մեջ նրանք ովքեր նորից իրենց անհագ ամբիցիաների բավարարելու համար նոր բան են մոգոնում որ մի բան ևս սղցնեն կամ էլ հող նախապատրաստեն իրենց օտարումների համար։

Գուրգեն Մուշեղյանը մեզ չէր տրամադրում Գլխավոր հատակագծի օրինակները որպես քաղաքացի, իսկ այսօր նույն հասարակությունը կանգնելու ու մեդիայն հետ միասին պայքարելու է իր իրավունքների համար։ Ու չեմ կասկածում որ քաղաքացիական դիրքորոշման ու մարդկային արժանապատվության համատեղմամբ այս ամենը կդառնա բոլորիս սեփականությունը ու այս նախաձեռնություն-դավադրության հեղինակները կբացայտվեն։

Իսկ սա հենց էնա որ Telemak Arch-ը կարծումա ճարտարապետները սուրբ են ու իրանք են արել այս ամենը։ Ճիշտա շատ մարդիկ պետք է ունենան քաղաքացիական ավելի խորը գիտակցություն, բայց ճարտարապետների մի ստվար խումբ չունենալով ոչ միայն այդ գիտակցությունը, չեն ունեցել մասնագիտական արժանապտվություն այս ամենից խուսափելու։ Նա սխալվումա քանի որ սողացող ճարտարապետներն են ոմանց հարց լուծող դարձրել ու գձել մասնագտների պատիվն ու հարգանքը հասարակությունում։ Անկսզբունք ճարտարապետներն մեղավոր Նաերկ Սարգսյանի բոլոր մեղքերի համար, ովքեր առիթը բաց չեն թողնում նրա ձեռքը սեղմեն ու արժանան նրա բարհաճությանը...

Եթե այսօր մի հոգի գոնե Մուշեղյանին հիշեցնի որ ինքը ինչա արել, չինովնիկ ճարտարապետներն էլ կհասկանան որ իրանց պողոտաները նույն ճակատագրին են արժանանալու.... կամ ավելի վատ։ Չնայած նրան որ ես դեռ հույս ունեմ որ Telemak Arch-ի ու իմ սերունդը ավելի լայնախոհ կլինի, չնայած նրան որ ֆորումկ էջերում ես դա դեռ չես տենում...



© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

16 August, 2011

Բողոքողները...

 Ջուխտակ վանքԵՐ...


 Մակարավանքում Մկրտարան 


 Մակարավանքում հատակապատում... 
թե խի չեմ ջոգում....


Մակարավանքում խորան-ա-ռեմոնտ

 Մակարավանքի մաման...


Դիլիջան համա հայկական ֆինանսական կենտրոնի 
եվրո պատմա ֆինանսա երկրագիտական թանգարան


Հավանաբար Տիգրան Մեծ

Հաղարծին ա ԹԱՓ...


 Ռեստավրացիա ա լա Կասկադ

 
 Շեյխ Լուսավորիչ


 քֆուր...


 սա գոմ չէ, 
այլ Հաղարծինի փոքր եկեղեցու Խորանն է


 ռեստավրացիոն տրյուկների բռնաբարում


 Հաղարծնին ***-պատկերը

 Չափագրված է 21-րդ դարում


 օբշիվկա...

 Պարզ լճի ստայանկան... կարար վաբշե ջրի վրա կախած լիներ...


Պարզ լճի հարևանությամբ տանում էին ինչ որ արմատուրաներ դեպի անտառ... 
Զարգացրեք Ձեր պատկերացումը....


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

26 June, 2011

անձնական ու խմբային կապրիզները ճարտարապետությունում

նախորդ շաբաթների ակտիվ շփումը տարբեր սերունդներ ներկայացնող ճարտարապետների հետ բավականին հետաքրքիր տպավորություն թողեց։  Հայտնի է որ խորհրդային տարիներից մնացած ու նաեւ փոքրաթիվ արվեստագիտական հանրույթ հանդիսացող մեր ճարտարապետական հանրույթը դեռեւս չի կարողանում դատողություններ ներկայացնել մոառանալով իր անձնական ու խմբային հետաքրքրությունները։ Ու քանի որ բոլորը բոլորին գիտեն ու գոնե մի անգամ անձնական պրոբլմներ ունեցել են միշտ ինչ որ անձնական հաշիվ պարզելու խնդիր կա։ Հեռու եմ այն մտքից որ այդ մասին առհասարակ մտածել պետք չէ քանի որ բոլորս էլ ունենք մարդկային հիշողություն։ Սակայն հավատացած եմ եթե ուզում ենք որպես հանրույթ դիմագրավենք առկա մարտահրավերներին մի պահ պիտի սթափվենք ու մոռանանք ով ինչ է արել նախկինում ու փորձենք անցյալից ինչ որ բաներ չհիշեցնենք։ Նախկին վայրենի մրցակցության ու անառողջ հարաբերությունների շարունակումը էլ ավելի է խորացնելու այս ամենը։ Թե չէ բոլորը փորձում են իրենց անձնական խնդիրները լուծել։ Ինքս բերեմ իմ օրինակը։ Անցյալ երկու շաբաթների ընթացքում իմ առանց այն էլ փոքրաթիվ պորտֆոլիոյի երկու կառույցներ տուժեցին Երեւանի քաղաքապետարանի նոր քաղաքականության արդյունքում. Նալբանդան փողոցի վրա գտնվող ճարտարապետ Բունիաթյանի կողմից նախագծված ու իմ  կողմից վերակառուցված սպիտակ շենքը ներկվեց մեղմ կանաչ (պիստակագույն) այն դեպքում երբ գոյույթուն ունի մի քանի տարի առաջ հաստատված նախագիծը, ինչպես նաեւ Սիրահարների այգու ցանկացապատը սեւ ներկելու ցանկություն առաջացավ։ Այսինք այն ժամանակ երբ Գմբեթի խնդրին նվիրում էի իմ ժամանակը ու շատ հեշտ կարող էի ազդել այդ որոշումների վրա, չարեցի այն քանի որ կարծում եմ այդ երկու նախաձեռնության մեջ էլ կան ինչ որ դրական բաներ։ Մասնավաորպես երբ քաղաքապետարանը ստանձնում է ինչ որ համակարգված աշխատելաոճ (չնայած ունեմ վերապահում այդ ուղղությամբ եւս)։ Իսկ մարդիկ կան երբ խոսում են դեռ խոսում են երիտասարդական պալատից ու Կաթողիկե եկեղեցու իրենց նախագծից։ Սակայն ուզում եմ ասել որ նույն այս դեպքը ինչպես նաեւ տարբեր մոտեցումներ ունեցող երիտասարդ ճարտարապետների հետ հանդիպումները ցույց են տալիս որ մեր մեջ կան ավելի տոլերանտ ճարտարապետներ որը հույս է ներշնչում որ ապագան ավելի արդյունավետ է լինելու ու ունենալում ենք ամենեւին նոր փոխհարաբերություններ։


© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian

03 June, 2011

Մի քիչ գլխավորճարտարապետության մասին

կամ ինչպես փրկել Երեւանը

Վերջին մի քանի օրերին քաղաքաշինության եւ ճարտարապետության մասին այնքան է խոսվում, որ թվում է թե այս երկրում որեւէ ուրիշ քննարկելու բան չի մնացել։ Իրականում դա արդյունք է շատ երկար ու հետեւողական, սկզբնական շրջանում անարդյունավետ թվացող գործընթացի, որը սկիզբ է առել դեռեւս 2000-ականների սկզբին։ Վերջին շրջանում բուռն քննարկվում է քանդակագործ Չուբարյանի տան բակում կառուցվող բազմահարկի բնակելի շենքն ու Կաթողիկե եկեղեցու մոտ կառուցվող սբ. Աննա եկեղեցին, որոնց ավելի ուշ ավելացավ նաեւ Կառավարության շենքի աշտարակի դարակազմիկ գաղափարը։ Այդ ամենի գագաթնակետը հանդիսացավ Երեւանի նախկին գլխավոր ճարտարապետ Միքայել Հասրաթյանի հրաժարականն ու նոր գլխավոր ճարտարապետի՝ Նարեկ Սարգսյանի նշանակումը, որն այդ նույն պաշտոնն էր զբաղեցնում նաեւ նախկինում (1999-2004)։ Երեւանի նոր գլխավոր ճարտարապետ նշանակված Նարեկ Սարգսյանի վերադարձը քաղաքապետարան անակնկալի բերեց բոլորին, «փչացնելով» երեւանցիների ու ճարտարապետական հանրույթի բարձր տրամադրությունը, որոնք դեռ պատրաստվում էին տոնել «Մոսվկա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը երիտասարդական կենտրոնի վերածելու Երեւանի քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանի հայտարարությունը։

Արդյունքները երկար սպասեցնել չտվեցին։ Քաղաքապետի ֆեյսբուքի հիմնականում դրական ու երբեմն նույնիսկ պետական պաշտոնյայի հասցեին ոչ հատուկ հիացական գրառումներին հաջորդեցին ծայրահեղ բացասական ու երբեմն նույնիսկ վիրավորական արտահայտություններ։ Ֆեյսբուքում կրքերը այքան թեժացան որ Քաղաքապետը հատուկ գրառում կատարեց նույն օրը, մասնավորապես ասելով՝ «Վստահ եմ, որ ժամանակը և կատարվող աշխատանքը ցույց կտան, որ գլխավոր ճարտարապետի նշանակման իմ որոշումը ողջամիտ էր ու նպատակային։ Նարեկ Սարգսյանը սիրում է Երևանը ոչ պակաս, քան մեզանից յուրաքանչյուրը, և կարծում եմ մենք բոլորս պետք է իրեն քաջալերենք և բարենպաստ դաշտ ստեղծենք, որպեսզի նա հնարավորություն ունենա իր սերը քաղաքի նկատմամբ դրսևորել։ Եվ այս ամենը, կրկնում եմ պետք է կատարվի ձեր կողմից վերահսկվող դաշտում։ Առաջարկում եմ ձեզ քննարկումները հետաձգել մի քանի ամսով և արդեն հիմնվել կատարված աշխատանքների վրա»։

Չնայած նրան որ այս հայտարարությունից հետո կրքերը դեռ բորբոքվում էին, սակայն մի խումբ Երեւանով ու հատկապես պատմական կերպարով մտահոգ քաղաքացիներ ամեն դեպքում սա համոզիչ թվաց։ Անհավատները կազմակերպեցին Ֆեյսբուքի շրջանակում հարցում, որի մոտ 2000 հարցվածների արդյունքները 90-10 հարաբերության դեմ էին Նարեկ Սարգսյանի գլխավոր ճարտարապետ նշանակվելուն (28.05.2011 տվյալներով)։ Նշանակմանը կողմ քվեարկածների հիմնական մասը կամ Սարգսյանի հարազատներն էին, կամ ինչ որ կերպ առնչվում էին վերջինիս հետ։ Հավանաբար դրանց մեջ կլինեն նաեւ անձինք ովքեր իրականում գոհ են Երեւանում իրականացված կառուցապատումներին։

Ինչեւէ լծվելով հավատով առ Քաղաքապետ հասարակությունը սպասելու է մի քանի ամիս տեսնելու համար նորանշակ Գլխավոր ճարտարապետից տրամագծորեն տարբեր մոտեցումներ։

Ինչպես առիթ եմ ունեցել ասելու նաեւ նախկինում Նարեկ Սարգսյանը, ով ինձ համար (եւ կարծում եմ ոչ միայն ինձ համար) մարմնավորում է Երեւանում քաղաքաշինության ոլորտում մի շարք խոշոր անհաջող ծրագրերի կնքահայր լինելով ինչպես նաեււրպես ճարտարապետի հասարակական դերի մեծագույն հարված հասցրած անձնավորություն, այլեւս չի ունենալու նախկին ազատությունը իրականացնելու նախկին «համարձակ» գաղափարները։ Այսօր եւ հասարակությունը, եւ ճարտարապետական հանրույթը, եւ թե քաղաքային իշխանությունները շատ ավելի հասուն են եւ կազմակերպված։ Սակայն կան մի շարք կարեւորագույն քայլեր որոնք կարող են վերարժեւորել ու ավելի վերահսկելի դարձնել գլխավոր ճարտարապետի դերը որոշումների կայացման գործում։

Առհասարակ գլխավոր ճարտարապետի ինստիտուտը բավականին ժամանակավրեպ հասկացություն է։ Այն որպես ժամանակավոր, անցումային պաշտոն հասկանալի կլիներ, եթե նախկինում, կամ գոնե ապագայում ստեղծվեն քաղաքային միջավայրերի կառավարման համար անհրաժեշտ նորմատիվային ու ծրագրային փաստաթղթերի փաթեթներ, որից հետո միայն դրանց ընթերցման կարողություն ունեցող անձինք կարող են իրականացնել դրանց շրջանակում համապատասխան որոշումների ընդունման գործընթացները։

Սակային հասկանալի պատճառներով թե նախկին գլխավոր ճարտարապետները, թե նման լիազորություններ ունեցող անձինք անցյալում նման նախաձեռնությամբ հանդես չեն եկել։ Նախկին 10 տարիների ընթացքում մշակվել են թե Երեւանի գլխավոր հատակագիծը, թե մի շարք համայնքների գոտիավորման հատակագծերը։ Սակայն դրանք դեռեւս շատ հեռու են քաղաքի կառավարիչներին համար ճիշտ որոշումներ կայացնելու համար այնքան էլ պիտանի լինելուց։ Անձամբ ծանոթ եմ դրանցից մի քանիսին, որոնցում ամրագրվել են նախկին արդեն իրականացված սխալները եւ տվել բազմաթիվ հնարավորություններ ապագայում կրկնելու նման սխալներ։ Դրանցից մեկը հենց քանդակագործ Չուբարյանի տան հարակից բակի թնջուկն է, որտեղ փաստորեն քաղաքային մշակույթի տրամաբնական պահպանության ոգուն հակառակ առաջարկ է արված, իսկ ներկա կառուցապատողը անցնելով նաեւ Գոտիավորման հատակագծի հեղինակներին ջանասիրաբար ցանկանում է այն ամբողջովին կառուցապատել (ըստ Գոտիավորման նախագծի այն Նալբանդյան փողոցին հարող հատվածում պետք է պահպաներ առկա երկհարկանի շինությունն ու վերածել այն մշակութային շինության)։ Այսինքն նույնիսկ այն ոչ ամբողջական եւ ինչոր տեղ արդիականությունը կորցրած փաստաթղթերի կիրարկման համար արդեն կան մի շարք խոչընդոտներ, որոնք հիմնականում պայմանավորված են պետական կառավարչական մարմիններում առկա մի շարք խնդիրներով։

Ելնելով վերոնշյալից, այսօր կա հրատապ կարիք վերանայել ու լայն քննարկման առարկա դարձնել Երեւանին վերաբերող քաղաքաշինական ամբող ծրագրային փաստաթղթերն ու նախագծերը։ Մինչ այդ անհրաժեշտ է նվազագյունին հասցնել, կամ առհասարակ դադարեցնել որեւէ նոր նախաձեռնություն, բացառելու համար նախկին սխալների կրկնությունը։

Օգտագործելով այդ դադարը նաեւ հաշվի առնելով ներկա Գլխավոր ճարտարապետի նկատմամբ հասարակության վերաբերմունքի առաջարկում եմ հատուկ ուշադրություն դարձնել Երեւանի քաղաքապետարանի կազմում գործող Քաղաքաշինական խորհրդի կազմի ընտրության եւ նրան տրվող լիազորություններին։ Նրանում անպայման պետք է արտացոլված լինեն ճարտարապետական հանրույթը՝ հանձնիս այս պահին ամենաներկայացուցչական մարմնի՝ Հայաստանի ճարատարապետների միության անդամների, նաեւ ոլորտի մի շարք այլ հաստատությունների ներկայացուցիչներ՝ ի պաշտոնե։ Նաեւ կարեւոր է Քաղաքաշինական խորհրդի քննմանը ներկայացել ոչ միայն կոնկրետ նախագծեր, այլեւ բոլոր ծրագրային փաստաթղթերը, ինչպես նաեւ մի շարք ընթացակարգեր (քանդման թույլտվության ընթացակարգերը եւ այլն)։ Որպես քաղաքաշինական եւ ճարտարապետական գործընթացներում հասարակության մասնակցության կողմնակից կարծում եմ նպատակահարմար է քաղաքաշինական խորհրդի կազմում ներգրավել նաեւ քաղաքացիական հասարակության, ինչպես նաեւ ոլորտային հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։ Նման փորձ արվել է Երվանդ Զախարյանի պաշտոնավարման ընթացքում, երբ քաղաքաշինական խորհրդի նիստերին էին մասնակցում Կարինե Դանիելյանը (Հանուն կայուն զարգացման ՀԿ) եւ Սոնա Այվազյանը (Թրանսփարենսի ինթերնեյշնլ ՀԿ)։

Նմանատիպ բազմաթիվ առաջարկություններ կարելի է ներկայացնել, որոք կմեղմեն լարվածությունը Երեւանի գլխավոր ճարտարապետի նշանակման շուրջ։ Իհարկե սրա մասին իմաստ ունի խոսել միայն այն դեպքում, եթե իրականությանը համապատասխանում են խնդիրներին նորովի մոտենալու ու թափանցիկ աշխատելու մասին հայտարարությունները։ Միանձնյա, պետական պաշտոնյաների կաբինետներում որոշումներ կայացնելու վտանգների հավասարակշռման համար անհրաժեշտ են վերհսկողական եւ խորհրդատվական մեխանիզմներ մշակել, որոք կօգնեն Երեւանի քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանին հավատարիմ մնալ իր որդեգրած աշխատելաոճին եւ մինչեւ որոշումներ կայացնելը ստանալ բազմակողմանի ու ամբողջական պատկերացում խնդրի վերաբերյալ։

Այս ամենը անհրաժեշտ է ընդունել որպես ելակետ քանի որ քաղաքաշինությունը սխալներ չի սիրում, հատկապես որ մենք Երեւանում սխալների քանակի ու ընդվգրկման պակաս չունենք եւ արդեն վաղուց սպառել ենք սխալվելու համար անհրաժեշտ ռեսուրսները։ Իսկ եթե մեզ համար կարեւոր է «փրկել» Երեւանը գլխավոր ճարտարապետի միաձնյա կառուցապատումից, ով կարծում է թե «Երեւանը գյուղաքաղաք է եւ պատմաճարտարապետական առումով լուրջ արժեք չներկայացնող», անհրաժեշտ է հենց այսօր գործի անցնել («Առավոտ» օրաթերթ, 233 (2367) 17.12.2004թ.):

Կարծում եմ կարիք չկա սպասել մի քանի ամիս։ Մի քանի շաբաթն էլ բավարար է գտնել անհրաժեշտ քանակով մասնագիտական արժանիքներ ու քաղաքացիական դիրքորոշում ունեցող 20 քաղաքացի ներգրավելու այս գործընթացներում ու սկսել Երեւանի քաղաքաշինական խնդիրներին նորովի մոտենալու մի նոր էջ։


ճարտարապետ, քաղաքաշինարար
Սարհատ Պետրոսյան
www.sarhat.am



© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian