27 November, 2011

«Ճարտարապետական էլիտայի» բարոյական արժեքների չափը


Հայկական ճարտարապետության արդի խնդիրների, Երևանի դիմագծի պահպանման, պատմամշակութային շենքերի ոչնչացման և փոխարենը երկնաքերեր կամ հյուրանոցներ կառուցելու խնդիրների շուրջ HayNews.am-ը զրուցեց ճարտարապետ, քաղաքաշինարար Սարհատ Պետրոսյանի հետ: Ստորև ներկայացնում ենք հարցազրույցը.

«Մոսկվա» կինոթատրոնի և «Գոլդեն Թուլիփ» հյուրանոցի հարևանությամբ քննարկվում է Երևանի ամենաբարձր՝ 50 հարկանի շենքի` «Պարսկական աշտարակ»-ի («Persia Tower») կառուցման նախագիծը: Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Նարեկ Սարգսյանն էլ ոչ մի դեմ միտք չի արտահայտել այս կապակցությամբ, այլ ուղղակի ասել է, թե դեռ քաղաքաշինական խորհրդում չի քննարկվել այն: Ի՞նչ եք կարծում` նախագիծը կիրականացվի՞:
-Աբովյան փողոցում 50 հարկանի շենքի նախագիծը վերջին ճարտարապետական աղավաղումների տրամաբանական շարունակությունն է: Սա նույնն է, եթե Շանզելիզե փողոցում նման նախագիծ իրականացվի: Բայց, եթե կարող է Հանրապետության հրապարակում գմբեթ կառուցելու ծրագիրը քննարկվել, ապա «Պարսկական աշտարակ»-ի նախագիծը միանշանակ օրինաչափ է: Պարզապես ես զարմանում են այդ մարդկանց համարձակության վրա, քանի որ ճարտարապետական հանրությունն այլևս նախկինը չէ. ինչպես գմբեթի, «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճի նախագծերը պայքարի շնորհիվ չիրականացվեցին, այնպես էլ այս դեպքում է լինելու: Սա ուղղակի ցույց է տալիս այդ «ճարտարապետական էլիտայի» բարոյական արժեքների չափը: Թեկուզ նրանցից շատերն իմ ուսուցիչներն են եղել, և նրանց հանդեպ մեծագույն հարգանք ունեմ, բայց որպես ամբողջություն` նրանք ինձ համար զրո նշանակություն ունեն: Եթե տեղի չունենային վերջին բարբարոսությունները, 1999-2000 թվականների Աբովյան փողոցը` հատկապես Մոսկովյանից մինչև հրապարակ ընկած հատվածում, ուներ լուրջ նախադրյալներ` դառնալու աշխարհի լավագույն փողոցներից մեկը: Երևանում երևանյան են մնացել մի քանի տարածքներ` «Կասկադը», «Կինո Մոսկվային» հարող հրապարակը:

Ստացվել է այնպես, որ երիտասարդ ու առաջադեմ մարդիկ պայքարում են հին ավանդույթների պահպանման համար, և սերունդների առաքելությունը խախտվել է մեր երկրում: Որո՞նք են, ըստ ձեզ, դրա պատճառները:
Այստեղ մի խնդիր կա. ճարտարապետական հանրության մեջ ավագ սերունդը երբեք չի քննադատվել, և հենց Թամանյանի կողմից առաջարկված ցանկացած ծրագիր ընկալվել է` որպես բացարձակ կատարելություն, քանի որ եղել է շատ դոգմատիկ, նույնիսկ անձնականացված վերաբերմունք: Այսինքն` մենք չենք ունեցել ճարտարապետական քննադատություն որպես այդպիսին: Բայց, բարեբախտաբար, այն սերունդը, որ ես եմ ներկայացնում, և ինձնից հետո եկող սերունդը շատ բաց է մտածում, ոչ ոք չի վախենում քննադատելուց կամ քննադատվելուց: Այս առումով այսօր ճարտարապետական հանրությունը ամենաբացերից մեկն է, և, այս խմորումները չեն կարող իրենց դրական անդրադարձը չունենալ: Մեծ խնդիր է նաև այն, որ ավագ ճարտարապետները չեն կարողանում ազատվել խորհրդային տարիներին իրենց մեջ սերմանված այն բարդույթից, թե նախախորհրդային Երևանը գյուղաքաղաք է: Այսօր մենք ունենք այս թյուր կոմպլեքսից ազատվելու անհրաժեշտությունը: Գուցե նախախորհրդային Երևանը Վիեննա չի եղել, բայց եղել է Երևան: Ես շատ ափսոսում եմ, որ մենք անընդհատ այս մասին ասում ենք, խոսում ենք Կոնդի պահպանության մասին, բայց այդ ամենը գրեթե զրոյական ազդեցություն է ունենում ճարտարապետական հանրության վրա: Ավելին, ի պատասխան Նարեկ Սարգսյանը մատնացույց է անում, թե իմ պահանջը պայմանավորված է նախնիներիս` Կոնդից լինելու հանգամանքով: Այսինքն, դեռևս այս քննարկումները «ճարտարապետական էլիտայի» շրջանում փողոցային բամբասանքի մակարդակում են: Ինձ դուր չի գալիս, որ ես ստիպված եմ երիտասարդությանս տարիները ծախսել մշակութային արժեքների պահպանման խնդրի վրա, բայց ավագ ճարտարապետների գաղափարներն ինձ ստիպում են զբաղվել այս խնդրով: Էլ չեմ խոսում ճարտարապետական որակի մասին, քանի որ մենք դեռ ունենք ավելի մեծ` խաթարված արժեքային համակարգի նորոգման խնդիր:

- Արդյոք չկա՞ պետական վերահսկողություն` ճարտարապետական անօրինությունները կանխելու համար:
Իհարկե, կա վերահսկողություն, բայց այդ վերահսկողությունը երբեք չի լինում իր տեղին և ժամանակին, քանի որ Կառավարությունն է իր գործը վատ անում, Մշակույթի նախարարությունն է իր գործը վատ անում: Կառավարող օղակները չեն հարգում հենց իրենց կողմից ընդունած օրենքները: Գմբեթի դեպքում Կառավարությունը չի ունեցել Մշակույթի նախարարության համաձայնությունը, բայց ընդունել է որոշում: Եթե վաղ փուլում Կառավարությունը գմբեթի նախագիծը բաց քննարկման ներկայացներ, ապա չէր հայտնվի նման ծիծաղելի իրավիճակում: Չի հարգվում ՀՀ հողային օրենսգիրքը, չի հարգվում միջազգային համապատասխան օրենքները, որոնք ստորագրել է Հայաստանը:

- Ձեր կարծիքով պատմամշակութային հուշարձանների ոչնչացման շղթան որևէ նպատա՞կ է հետապնդում, թե՞ պարզապես հետևանքների մասին չմտածված գործընթացների արդյունք է:
Այստեղ ընդամենը մի խնդիր կա, որը ճարտարապետական խնդիր չէ, բայց այս ամենի հիմքն է կազմում. դա կոռուպցիան է: Կոռուպցիա ոչ միայն կաշառքի առումով, այլև իրենց թիմի դիրքի հաստատման, իրենց տեսակը ստեղծելու, որոնք ապահովելու են իրենց ապագա գոյությունը: Ես չեմ կարծում`այն մարդիկ, ովքեր իրականացնում են այս գործընթացը, չեն գիտակցում իրենց արածի ազդեցությունը կամ չեն կարող կարդալ համապատսախան օրենքները, բայց քանի որ գերադաս մարմինները անտեսում են իրենց գործելաոճը, իրենք էլ աշխատում են այնպես, ինչպես ավելի հարմար է: Այսօր Երևանի գլխավոր ճարտարապետը բաշխում է պատվերները, թե որտեղ ինչ պիտի կառուցվի: Կա հսկայական ամբիցիայի և ինքնադրսևորման խնդիր, որը մանկամտության արդյունք է: Նախկին ճարտարապետներից ոչ մեկի օրոք ոչ մի կառույցի վրա ճարտարապետի անունը չի եղել, իսկ Նարեկ Սարգսյանի նախագծած բոլոր կառույցներին կա նրա անունը: Երբեմն հղում են անում Աղասի Այվազյանին, թե Հյուսիսային պողոտայի նախագիծը նա արժևորել է, բայց վստահ եմ, որ Աղասի Այվազյանի ուզածը սա չէր:
Հյուսիսային պողոտան եղել է Թամանյանի նախագծի մի մասը, որ Օպերան Հանրապետության հրապարակին կապող օղակ լինի, բայց Թամանյանի նախագիծը չէր նախատեսում ստեղծել այդ օղակի թաղամասի աղավաղման հաշվին: Մենք այժմ քննարկում ենք այն նախագիծը, որ պիտի այդ թաղամասում լինեին հին երևանյան տներ, հուշանվերների խանութներ, որը ցույց կտար, որ մենք եղել ենք ասիական և եվրոպական մշակույթների միջև գտնվող մի երկիր:

Որոշ ճարտարապետներ պնդում են, թե այսպիսի շենքերի կառուցումը նպաստում է զբոսաշրջության զարգացմանը: Արդյոք այդպե՞ս է: 
-Այսօր Երևանում ներդրումներ են կատարվում, ինչը, միանշանակ, անհրաժեշտ է երկրի զարգացման համար: Բայց խնդիրն այն է, թե քաղաքի ո՞ր մասերում են արվում այդ ներդրումները. բոլոր շենքերը կառուցվում են Երևանի կենտրոնում, որի արդյունքում մենք կորցնում ենք Կոմիտասը, Ավանը, Մասիվները զարգացնելու հնարավորությունը, միաժամանակ չենք պահպանում մեր մշակութային ժառանգությունը, և տեղի է ունենում Երևանի կենտրոնի այլանդակում: Մյուս կողմից էլ տեղի է ունենում Երևանի բակերի սեփականացում` ում կողմից ինչքան հնարավոր է:

- Ներկայումս ի՞նչ հիմունքներով են դեռևս կանգուն շենքերը ներառվում «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում»:
Վերջերս Մշակույթի նախարարությունը մշակել է չափորոշիչներ, որտեղ, ըստ իս, 2 շատ կարևոր կետեր պակասում են: Առաջին` ես առաջարկում էի որ 50 տարվա պատմություն ունեցող ցանկացած կառույց մեխանիկորեն ընդգրկվի պատմական հուշարձանների ցանկում, երկրորդ`Հայաստանում հուշարձանները բաժանվում են երկու խմբի` հանրապետական և տեղական նշանակության: Ես առաջարկում էի առանձնացնել նաև երրորդ խումբը` համայնքային նշանակության, որ ենթադրում է, որ հասարակությունն ավելի հեշտությամբ կարող է ինչ-որ շենքի տալ հուշարձանի կարգավիճակ: Բայց ես վստահ եմ, որ 20 տարի հետո այս կետերը ընդունվելու են, քանի որ իրենք հասկանալու են այս ամենի կարևորությունը: Եթե վայրագությունը շարունակվի նման տեմպերով, մոտ ապագայում մենք այլևս ոչինչ չենք ունենա:

Փաստորեն, ստացվել է այնպես, որ նախաթամանյանական ոչ մի հուշարձան չի մնացել, ի՞նչն է պատճառը, որ ամեն մի նոր ճարտարապետական նախագիծ կառուցվում է հնի ոչնչացման հաշվին:
-Նախ, մեզանում պատմական արժեքների գնահատումը դեռ կենացների մակարդակում է: Ողջ Հայաստանում հիմա չենք կարող գտնել առավելագույնը 200 տարվանից ավելի վաղեմություն ունեցող որևէ տուն, և, ցավոք, օջախ հասկացությունը կենացի էլեմենտներից է: Մենք այնչափ շուտ ազատվեցինք խորհրդային մշակույթից, այն դեպքում, երբ խորհրդային դիզայնը մեծ արժեք ունի համաշխարհային մակարդակում: Չկա այսօր մի տուն, որը նորոգելիս վերանորոգված լինեն փայտե լուսամուտները: Այս առումով մեզ շատ նման են հույները: Ենթադրում եմ, դրա պատճառն այն է, որ մենք ավելի շատ արժևորում ենք հեռու վաղ անցյալը` խեղդելով մոտ անցյալի արժեքները: Այսինքն` միջնադարյան Սանահինի, Անիի արժևորումը այնքան խորն է մեզանում, որ խեղդում է 17-րդ դարի արժեքները: Բայց մյուս կողմից էլ` եղած արժևորումը ընդամենը բաժակաճառի մակարդակում է: Սա նման է մեզանում ընտանիքի արժևորման, երբ բոլորն ասում են ընտանիք, ընտանիք, բայց հենց նույն ընտանիքներում շատ կանայք բռնության են ենթարկվում: Ցավոք, սա է մեր արժեքային համակարգը:

Ստեղծված իրավիճակում մեղավորներ կարելի՞ է փնտրել:
Չկա քաղաք, որ խնդիրներ չունենա, պարզապես պիտի գտնել դրանց լուծման գրագետ ճանապարհը: Այս ոլորտում դեմոկրատիայի պակաս կա: Այս խնդիրների շղթան լուծելու լավագույն միջոցն այն է, որպեսզի ընդհանուր համակարգը բաց լինի. բոլոր նախագծերը ներկայացվեն հանրային քննարկման, նախագծերի մրցույթ հայտարարվի, և «ճարտարապետական էլիտան» չվախենա իր միջակության բացահայտումից: Թեկուզ, հենց գմբեթի նախագծի կանխումից հետո պետական պաշտոնյաներն էլ են հասկանում, որ իրենք կոմպետենտ չեն: Այսօր հասարակության մի զգալի զանգված արդեն ճարտարապետական «ավերածությունների» համար մեղադրում է ոչ ճարտարապետներին, այլ այն 20-25 հոգանոց խմբին, որի պահանջով կատարվում է քաղաքի ավերումը: Բայց ես ավելի հակված եմ ոչ թե մեղավորներ փնտրելուն, այլ միջոցներ` այս բարբարոսությունների դեմն առնելու:

Ի՞նչ է արվում Ձեր իսկ նշած վայրագությունների դեմ պայքարելու ուղղությամբ:
-Իհարկե, կա մի զանգված, որը գիտակցում է, թե ի՞նչ է կատարվում և պայքարում է: Օրինակ, անցած տարի «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառայի դահլիճի պահպանման համար մի խումբ երիտասարդներ մի շաբաթում հավաքեցին 24000 ստորագրություն: Սա ինչ-որ բան նշանակում է, որովհետև երբ մենք արդեն քանդված «Սևան» հյուրանոցի համար ցույց էինք անցկացնում, հավաքվում էին 10 մարդ, այսօր այդ թիվը արդեն որոշակի տոկոս է կազմում: Արդեն կա պայքարող ճարտարապետական հանրություն, բայց դա դեռ բավական չէ: Եթե 10 տարի առաջ ճարտարապետական հանրությունը չկարողացավ կանխել Հս. պողոտայի կառուցումը, ապա 2010-ին կարողացան փրկել Կինոմոսկվան, կարողացան կանխել գմբեթի կառուցումը: Այսինքն, երբ մենք արդեն կոմպետենտ լինենք, կարող է շատ ուշ լինել, և կստացվի այնպես, որ վաղն էլ մենք արդեն կպայքարենք Հյուսիսային պողոտան պահպանելու համար: Եվ եթե կարիք լինի,ես դա կանեմ, քանի որ այն ևս ինչ-ոչ ժամանակաշրջան է բնորոշում: Հս. պողոտան բնորոշում է այսօրվա Հայաստանը, այսօրվա օլիգարխիան, կեղծ ազգային մտածողությունը, իսկ շենքերի անմարդաբնակությունը բնորոշում է, որ մենք ունենք կոռումպացված համակարգ և մեր անկուշտ պաշտոնյաները գնում են տներ, որտեղ չեն ապրելու: Մենք ունենք անտրամաբանական անշարժ գույքի շուկա, որի ներդրողներին չի հետաքրքրում փողի հետագա ընթացքը, քանի որ նա խնդիր չունի այդ փողը շրջանառության մեջ դնելու: Սա նշանակում է, որ բիզնեսն էլ առողջ չէ: Հս. պողոտան ցույց է տալիս, որ 2000-ական թվականներին էկոլոգիական խնդիրները եղել են ամենավերջին տեղում: Հատակի ադրբեջանական կանաչ, կարմիր գույները ցույց են տալիս, որ սերիալային, ռաբիզ երաժշտությունը փռված է Հս. պողոտայի հատակին: Հս. պողոտան պսևդոթամնյանական նախագիծ է, որի պատերը բետոնից են` երեսապատված քարով: Բայց դա պետք է պահպանել, որպեսզի ցույց տրվի, թե ինչպես չի կարելի նախագծել:

Նյութի հեղինակ՝ Լիլիթ Պետրոսյան, HayNews.am
Հղումը՝ http://haynews.am/2011/11/%C2%AB%D5%B3%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A7%D5%AC%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%C2%BB-%D5%A2%D5%A1%D6%80%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6/



© 2009 - 2011 /// Sarhat Petrossian