29 December, 2012

Ամփոփելով 2012-ը


Խմելով 2012 թվականի վերջին աշխատանքային օրվա վերջին սուրճը փորձում եմ ամփոփել 2012 թվականը որպես ուրբանլաբի գործունեության ինչ որ տեղ առաջին տարին։ Առաջին տարվա հարաբերական լինելու համար խնդրում եմ այցելել մեր կայքի համապատասխան բաժինը ու ծանոթանալ մեր 2003 թվականից սկսած գործունեության հետ։

2011 թվականի նոյեմբերին իր գործունեությունը վեր-սկսած մեր կազմակերպությունը մեկ տարվա ընթացքում հասցրեց մեկ տասնյակը գերազանցող ընկերների հետ միասին կայանալ ու ամրապնդվել։  20.12.2012-ին տեղի ունեցած Փեչաքուչա Երևան գիշերը թվով մեր 26-րդ հանրային միջոցառումն էր, որով մենք մի անգամ ևս ներկայացանք մեր գործընկերներին ու հանրության մեր շահույթ չհետապնդող, ապաքաղաքական ու ճարտարապետական հանրույթի ձևավորմանը միտված նախաձեռնությամբ։ Ճարտարապետության ժողովրդավարացման դեռևս 2000-ականների սկզբին մեր կողմից ձևավորված եզրույթը մեզ համար դադարել է բարի ցանկություն լինելուց ու այն արդեն դարձել է մերգրեթե ամենօրյա աշխատանքի մի մասը։ Նույն թվականներին հազվադեպ հանդիպող մամուլի արձագանքներին այսօր հակադրվում են քաղաքաշինական ու ճարտարապետական խնդիրների վերաբերյալ բազմաթիվ հրապարակումներն ու քննարկումները։ Մենք միայն ու միայն հպարտ ենք որ մեր փոքրիկ լուման ենք ունեցել (ու դեռ ունենալու ենք) մարդածին միջավայրի ձևափոխման ու ձևավորման վրա ազդելու յուրաքանչյուր քաղաքացու  իրավունքի վերաբերյալ հանրային գիտակցության բարձրացման գործում։ Այս ինչ որ տեղ բարդ հնչող հասկացությունը նոր չէ որ հորինվել է, այլ այն ենթագիտակցորեն հանդիսացել է յուրաքանչյուրիս ապրելակեպի մի մասը, որը ֆորմալ առումով հանդիսացել է մեր՝ ճարտարապետներիս մենաշնորհը։ Կարևորելով ճարտարապետների սոցիալական դերակատարությունը մեր գործունեության մենք կիսվում ենք բաղադրիչը 2013 թվականի ընթացքում խոստանում է նորանոր անակնկալներ։

Մի քանի օր առաջ ամփոփեցինք նաև մեկ այլ մեր կարծիքով բավականին պետքական նախագիծ։ Այդ նախագծի շրջանակում մենք մեր մի շարք գործընկերների մասնակցությամբ կարողացանք ուսումնասիրել մշակութային ժառանգության պահպանության հետ կապված խնդիրները, մասնավորապես մեր օրենսդրությունը։ Դրա շրջանակում մեզ բոլորիս շատ ծանոթ ու վիճահարույց խնդիրների վերաբերյալ կարողացանք մշակել մի շարք առաջարկություններ, որոնց ուղղությամբ 2013 թվականին նախատեսվող գործողությունների մասին դեռ կլսեք։ Մենք մտածում ենք բաղադրիչը մեր գործունեության մեզ համար ամենահետաքրքիր բաղադրիչն է և կարծում ենք, որ գալիք տարվա ընթացքում մենք կկարողանանք կայացնել այս բլոկը։ Այս մասով դեռ ամեն ինչ առջևում է։

Մեր գործունեության մեկ այլ ուղղություն որի մասին մենք քիչ ենք խոսում դա նախագծային բաղադրիչն է։ Վերջին տասնամյակում մեր կողմից մշակված երեք տասնյակը գերազանցող նախագծերին ավելացան ևս վեցը, որոնցից երկուսի իրականացման աշխատանքները արդեն սկսվել են։ Կարծում ենք, որ շուտով ձեզանից շատերը կհանդիսանան դրանց շահառուն։ Այս բլոկում մենք գրեթե քարոզչական աշխատանք չենք իրականացնում, ի տարբերություն մեր մի շարք գործընկերների, քանի որ կարծում ենք, որ մենք ունենք մեկ այլ ավելի կարևոր դերակատուրության մասնագիտական հանրույթի շրջանակում, դրանք առաջին երկու պարբերություններում ներկայացված գործունեություններն են։

Ավարտելով, որպեսզի չչարաշահեմ Ձեր համբերությունը ցանկանում եմ մեր անունից  խորին երախտիքը հայտնել բոլոր նրանց ովքեր մեզ վստահել ու աջակցել են, ինչպես նաև բոլոր նրանց ովքեր մեզ խանգարել են, քանի որ դրանք մեզ ավելի վճռական են դարձնում։

Ամանորյա լավագույն մաղթանքներով,

Ս. Պետրոոսյան
ուրբանլաբ /// urbanlab.am



Հ.Գ.-Տարվա ավելի ընդգրկում մասնագիտական ձեռքբերումների ու կորուստների մասին ավելի ուշ։


-- © 2009 - 2012 // urbanlab Yerevan, an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

09 December, 2012

Քաղաքաշինական խնդիրների առցանց հասարակության ուշադրության կենտրոնում

Երեկ ամփոփվեց ArmNetAward 2012-ը, որի շուրջ մեկ տասնյակ անվանակարգերից երկուսի հաղթողներն էին քաղաքաշինական խնդիրներներին նվիրված պլատֆորմեր, մասնավորապես Գլխավոր մրցանակի արժանացավ Մենք ենք մեր քաղաքի տերը նախաձեռնության ֆեյսբուքյան էջն ու CityBugs.am նախագիծը։ Սա մի անգամ ևս ապացուցում է որ քաղաքաշինության ոլորտի ժողովրդավացարման 2004 թվականից սկսված գործընթացը շարունակական է և ստանում է նոր դրսևորումներ։ Ասենք շնորհավոր բոլորիս։


-- © 2009 - 2012 // urbanlab Yerevan, an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

03 December, 2012



-- © 2009 - 2012 // urbanlab Yerevan, an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

13 November, 2012

Yerevan: The capital in Motion


Interview of Sevada Petrossian, Founder of urbanlab Yerevan with Azad french magazine. You can download the final version in French here

Interview by: Eric Artiga


Sevada Petrossian, how professional are you and what does "urbanlab Yerevan”?
Let me begin with the second part of the question. UrbanLab Yerevan (full name is UrbanLab Yerevan- Institute for Democratization of Urban Planning) is the result of long term collaboration between me and my partner Sarhat Petrosyan. A collaboration that started in the final year of our study at Yerevan State University of Architecture and Construction. That included not only professional aspect, but also civic activities focusing on preservation of urban heritage in Yerevan and advocating democratization of urban planning processes. After years of being involved in both our profession and being in the center of civic initiatives separately, we decided it’s time to bring both under one roof. UrbanLab Yerevan is a multi discipline/research based design and consulting organization, aimed to help having a more conscious approach towards the built environment, advocating the democratization of the creation the built environment by ensuring public involvement in such processes. Since its establishment in late 2011, we’ve organized different kinds of events such as series of lectures or simply meetings with leading and/or interesting architects and other people involved with creation of our built environment, also we’re involved in few alternative educational programs. Besides organizing events we initiated a project for rehabilitation of Kond district (one of the oldest in Yerevan that reached us from 17-18th centuries, almost intact), a decision to prove that we’re not only about to complain and actually are keen to work and face issues. UrbanLab Yerevan has a long way to go and we still in process of evolving, but I think in the very short time of its existence it has already proved to be a new serious force in Yerevan scene.
Now back to the first part of the question. I am very professional!!! (If it was a live audio interview I would be laughing right now). But in a serious tone, I don’t really know if I understand the question correctly... It all depends on how you define a “professional”. I earn my living by doing what I studied and also I’m trying to do it with quality and reason. If we’re talking about visibility of my work in the city, there are some, not as many in quantity that I would liked to, but that has its reasons. It’s not very easy to be a young and independent working architect in Yerevan, but it’s possible and that’s where my partners and I are heading to!

Today, what is the place of Yerevan as a city across the Caucasus and the wider geographical context of a local (southern fringe of Russia, near the near and Middle East)?
It’s not very easy to say, because Yerevan’s status also depends on the political and economic situation in the region. It certainly is not an important economic center as Baku is (because of its oil production) or it is not the biggest tourist destination in the region, but it has its unique status. First of all it’s a destination for many Diaspora Armenians and it makes Yerevan a pretty cosmopolite city. Especially during the past 10 years it was also hosted many expatriates from around the world who came here for different reasons but decided to make Yerevan as their (almost) permanent residence, because of Yerevan’s lifestyle which is not as fast paced as other major cities, but in the same time is pretty active and relatively low cost. On the other hand Yerevan serves as a link between Armenia’s southern and northern neighbors, Iran and Georgia and also gateway to the unrecognized state of Republic of Gharabagh.
Yerevan also stands out among the three major Caucasian cities with its urban structure. All three cities had similar history of development (of course with their own detailed differences), they have been influenced from each other and also from the Iranian, Russian and Ottoman empires that ruled the region in different periods of time, but starting the early 20th century Yerevan “chose” a different path. Yerevan was the only city in the region and went through a complete “remodeling”! With Tamanian’s plan Yerevan’s city structure and architecture dramatically changed, gave it a unique feeling (whether we like it or not) it made the city very different from what it was and what other cities feel like in the region.

If you were to make a remarkable portrait, what words would you choose to identify your city?
I think it would be the lifestyle of the people here. One of the first things I noticed in Yerevan years ago when I moved here (and it’s still like that) was that people “live” in the city! what I mean is that the communication, the contact between people were happening outside their houses, in the public and semi-public spaces of the city; in backyards, public squares, small cafes and on the surface of the city in general. The intensity and the form of that lifestyle have changed in years, but the main thing is still present and in my opinion that’s what defines Yerevan more than anything, the people and their lifestyle. That also has its own effect on the form of the city and vice versa.

What are your views, urban issues for the Armenian capital in 10, 20 or 30 years? (5) What are the priorities? Is it housing, transport, etc.? What is the urban strategy?
Like any other city of the size and status, Yerevan also faces many technical challenges, such as migration (from and to), transport and traffic, environment and ecology, urban fabric renewal, infrastructure, etc. Yerevan started to undergo some major changes as land development became a very profitable business about 10 years ago and the economic state of the city started to improve. But the changes were happening faster than the city authorities could come up with regulations. There was a master plan for the city, but it was outdated and wouldn’t comply with the current needs and trends. Yerevan started to develop without any regulations, based on individual needs and ignorant to some important urban issues and even though a new master plan was imposed later, the damage was done. In the future effects of this unregulated development will be more problematic for the city, especially in a case that no major efforts are made by the authorities to regulate the current situation.
But in my opinion the main challenge we are facing is not a technical one. It’s more ideological and social. It’s about the concept of governing the city. Currently citizens are not involved in the decision making process, even though that’s required by the law. Almost every decision concerning the city is made by a small group of officials (mostly corrupt) and based on short term profitability of the developments. Even any kind of public acknowledgment and discussions held, are done strictly formally and without any real outcome. Changing that is the main priority here. By having a more transparent and democratic decision making process, other issues could be faced more efficiently. A small group of decision makers cannot be aware of all the problems... and most of the times they’re ignorant towards some major issues.
The official strategy reflects in the current master plan of Yerevan. It basically deals mostly with transportation and traffic and land regulation to provide new opportunities for future developments. It doesn’t not offer any radical and efficient solutions; rather it is aimed to soften the current chaotic situation. Its future perspective is set for 20 years, but with the current trends even in a few years we will be facing problems that are not even considered in the master plan.


What new trends emerging in the Armenian capital? Just like what we perceive the past three or four years in different countries (Kazakhstan, Ukraine, Georgia and among the CCEE (Countries of Central and Eastern Europe), the architectural quality it is a major concern guide projects emerging in Yerevan?
Unfortunately the architectural quality is not satisfying here. The major (and official) trend is a poorly revived neo-classic/post-modern style which does not completely reflect either the taste and needs of the society or the requirements of our times. On the other hand there are some who try to be in pace with the current trends of architecture in the world, but the results are mostly unsuccessful due to lack of  social environment for that kind of architecture. The main reason for such poor quality (in my opinion) should be traced back to the educational system in our only Architecture school in Armenia. Also there should be some work done to inform the society about the contemporary trends and issues of world architecture.
In the same time, the economic situation of Armenia and mismanagement of the city authorities, doesn’t allow for Yerevan to be an attractive work environment for foreign architects. While we see in other east European and Caucasian cities works done by world leading architects, in Yerevan has been just one or two examples of work by a foreign architect.
I think the solution to this problem is in alternative education and (again) in making major reforms in city management.

If common trends are illustrated, is that it suggests possible connections? Renovate the city, which naturally involves many aspects of the life of the city (city policy but more broadly in regional development policy, economic, social, etc.), Can be synonymous with cross-border partnerships despite geopolitical difficulties and geographical constraints?
I think communication and collaboration proved to be very efficient means of progress, but in the same time it could cause difficulties, due to differences between people and miscomprehension. But as I said before, I believe that many problems could be solved within a society which is aware of other people’s achievements and challenges. 

Like many cities in the world, "gentrification*" threat does the Armenian capital? Beyond this example, what are the risks to Yerevan in the future if urban developments there not rhyme with consultation and sustainability?
Gentrification had disastrous effects especially in downtown Yerevan where the historic core is (was) located. A complete layer of urban fabric was destroyed and people were literally forced to relocate from where they lived for generations. A new and unnatural form of urban environment surgically imposed over big parts of the old town, without having any concern about the consequences. But unlike other cities in the world, this process in Yerevan took place as a plan, a few peoples ambitions based on and having the excuse of an outdated idea by Alexander Tamanian. This trend still continues, in different parts of the city but mainly targeting historic layers of the urban fabric. The official excuse is that those layers are over worn-out and need to be renewed, but instead a total destruction of the urban structure and replacement with an alien environment is the result. It brings forth many problems, including social, economic, environmental, cultural and urban issues.
This is not just simply a mismanagement problem; this is planned strategy which disables the city from its natural development and sustainability. Yerevan virtually did not have rich or poor neighborhoods, because the communist society would not allow so. But after the independence, things changed in a very fast paced manner. Now this kind of strategy leaves the future generations a more complicated net of problems, which is unique to the Armenian society and so we have to come up with unique solutions.

Finally, for the architect and urban planner you are what are the cities that influence your thinking? What are examples of urban development that seem to inspire positive changes in the Armenian capital?
I think there’s something to learn and like in any city. I cannot come up with specific names, but I can say that I see things and get influenced by them from radically different places. From highway nets of Los Angeles to labyrinths of medieval Venice, from a small town in remote ends of Armenia to the crazy mega-police of Tehran. Cities are marks left on earth by humans’ conscious and unconscious bio-activities. They show us the past and give us signs about the future. They’re the only places where the good and bad co-exist next to each other in harmony. It doesn’t matter how well or pretty a city is, or the opposite, it doesn’t matter how boring or dirty they can be. You can get inspired by observing the marks human life can make and learn from that to make you own environment more habitable and pleasant.
There’s one special thing happening now in Yerevan that will help the city to grow in a better way. That’s the sudden social consciousness of the residents of the city towards the urban developments in Yerevan. I cannot say whether it is influenced by other developments somewhere else or is an internal fermentation. Hopefully that will lead us to changes in the governance of the city and that in its turn will result a positive change in urban quality.

At a time when in France, the eco-neighborhood becomes the key sustainable development operation in terms of planning, thereby improving the quality of life, in order to adapt to the city for future challenges: conserve resources and maintain the landscape, with an objective, creating a supply of housing meets the needs of the population, is it reasonably possible to see such an initiative launched in Yerevan?
In my opinion we still have some years to head towards that direction, for different reasons. But I hope that we won’t be too late. In recent years environmental consciousness has grown in Armenia. There are many active individuals and organizations work hard for environmental causes. But having such planned strategy is years ahead of us... We still have to learn to be an organized society and how to govern ourselves efficiently. We also have to learn from the experience of others, why not the French experience in the eco-sustainability of cities.



--
© 2009 - 2012 // urbanlabYerevan - an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

08 November, 2012

Արդեն մեկ տարի...


Գործարկվել է մեր կայքը՝ www.urbanlab.am ///

© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

07 October, 2012

Մեծ կորուստ մայրաքաղաքի համար



© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

Սարհատ Պետրոսյան. «Երևանը պապական բոստան չէ… »


Քաղաքապետարանի որակմամբ Երևանում իրականացվում է կանաչապատման և արմատական բարեկարգման գործընթաց: Թե ինչքանո՞վ է այս ամենը կայուն և երկարաժամկետ, փորձում է գնահատել Ճարտարապետ, քաղաքաշինարար Սարհատ Պետրոսյանը:

Փաստորեն տեղի է ունենում հետևյալը. հանրային արժեքների արժեզրկումը, որ տեսնում ենք երաժշտության մեջ, հայկական սերիալներում, ինչը ճարտարապետության մեջ կերպար է ստանում հյուսիսայինպողոտայական ոճով, այժմ այցելել է բարեկարգման դաշտ: Այսինքն, նշված բոլոր ասպեկտներում նույն մտածողությունն է. մենք խնդիր ունենք մարդկանց տալու մի պրոդուկտ, որը «կգնվի» և սկսում ենք արտադրել այն: Տեսականորեն շատ մարդիկ գուցե սիրում են այդ կանաչ կոկորդիլոսը, բայց արդյոք կարիք չկա՞ ուսումնասիրելու դրա էսթետիկական կողմը և այն հարցը, թե ինչքանո՞վ այն կարող է ապրել այս քաղաքում:
Օրինակ, եթե քաղաքին պետք  է նստարան և այդ նստարանը դրվում է ոչ թե մի այգում, այլ մասսայականորեն, ապա դա չի կարող տեղի ունենալ մեկ օրում, քաղաքապետարանի մեկ աշխատողի որոշմամբ: Ճարտարապետական առումով սա մեծ բացթողում է, երբ ահռելի թվով չմտածված ատրիբուտներ են հայտնվում քաղաքում և ինքնաբերաբար իջեցնում նշաձողը: Արդյունքում, մեզ`  որպես քաղաքացի, զրկում են քաղաքին մոտենալու իրավունքից: Եթե Մանթաշովի արձանը կարելի է դնել Աբովյան փողոոցում, ապա այս տրամաբանության ինչու չի կարելի դնել Մհեր Մկրտչյանի ժամանակավոր արձանը Մոսկվա կինոթատրոնի դիմաց:  Այս գործընթացը մեկի չստացված դիպլոմային աշխատանքի մակարդակի մի բան է, ով անգամ տարրական տեխնիկային չի տիրապետում:
Ես, իհարկե, չեմ մերժում «կանաչ քաղաքի» գաղափարը, որը, ըստ էության, Մաշտոցի պուրակի շարունակությունն է և հիանալի է, բայց գաղափարները պետք է իրականացնել գոնե տարրական գրագիտությամբ. պետք է հասկանալ, որ եթե այս ճարտարապետը կամ դիզայները քեզ ամենամտերիմն է, դա դեռ չի նշանակում, որ նաև ամենապրոֆեսիոնալն է: Այսինքն, քաղաքում ապրող ցանկացած ատրիբուտ նախքան հայտնվելը պետք է ճանապարհ անցնի այդ քաղաքում, հարմարվի այդ տարածքին:

Բայց հասարակությունը կարծես համաձայնում է այդ «չմտածվածությանը»:
Քանի որ ռաբիսությունը ջերմորեն ընդունվում է հասարակության զգալի մասի կողմից, իհարկե, նրանց դուր են գալիս նաև ռաբիս կոմպոզիցիաները. շատերի համար Հյուսիսային պողոտան գուցե երազանքի վայր է ապրելու համար, բայց դա չի նշանակում, որ մշակույթի նախարարությունը պետք է բյուջեի մեծ մասը տրամադրի ռաբիսի տարածման համար, քանի որ ֆինանսական առումով ավելի հարմար է: Այսինքն՝ առաջնահերթության և նշաձողի հարց պետք է դրվի:
Աշխարհում այսօր էկոլոգիական խնդիրը կաևրորագույններից մեկն է: Որոշ քաղաքներ երկարաժամկետ ծրագիր են իրականացնում, մյուսները` կարճաժամկետ: Եթե մենք ընտրում ենք կանաչ կոմպոզիցիաների ոչ արդյունավետ և իրականացման առումով բավական հեշտ ծրագիրը, իհարկե, ըստ էության, խնդիրը լուծում չի ստանա:
Այսօր իշխանությունը խնդիր ունի մասնագիտական այլակարծության համար հարթակ ստեղծելու, մինչդեռ իրարից պատվերներ փախցնելու գործընթաց է իրականանում: Ես չեմ կարծում, որ բացարձակ ճշմարիտ եմ, բայց իմ կարծիքը իրավունք ունի գոյություն ունենալ: Այն մարդիկ, ովքեր ծափահարում են իրականացվող կանաչապատման գործընթացի համար, իրենք ոչ միայն իրենց գոյությունն են ապահովում, այլ ընդհանուր նշաձողն են իջեցնում: Եթե մի անգամ ծրագիր իրականացվի,որտեղ կամայականության սկբունքը չգործի, անգրագիտության այս բուրգը կքանդվի ու շատերը կհասկանան, որ սա իրենց պապական բոստանը չէ ու ավելի կարևոր է մասնագիտական կողմը: 
Տարիներ առաջ երեխաները տեսնում էին Հռիփսիմե Պողոսյանի քանդակը Աբովյան փողոցում, այսօր տեսնում ենք Մանթաշովի արձանը կամ ինչ-որ կոկորդիլոսներ: Այսինքն՝ Աբովյան փողոցում, որտեղ, կարելի է ասել՝ գրվում է մեր քաղաքի պատմությունը, առանց որևէ քննարկման կարող են հայտնվել  միանգամից մի քանի անհասկանալի արձաններ… Այսինքն՝ կայուն զարգացման մասին խոսք անգամ չի կարող լինել, որովհետև գործընթացը շարունակվում է կոպիտ խախտումներով:
Սրան զուգահեռ պետք  է տանել «Գաֆեսճյան» արվեստի կենտրոնը, որը, իհարկե, ինձ համար քաղաքի լոսավոր կետերից մեկն է, բայց Երևանի կոնտեքստում Ֆերնանդո Բոտերոյի երեք ստեղծագործություն ունենալը, կարծում եմ՝ անհասկանալի ճոխություն է: Ես եղել եմ աշխարհի շուրջ հարյուր առաջատար քաղաքներում, բայց ընդամենը չորս Բոտերո եմ տեսել, իսկ մեր նման երկրի համար կարծես անտրամաբանական է: Իհարկե, անվիճելի արվեստի ստեղծագործություններ են, բայց չի կարելի այդքան քանդակ լցնել իրար գլխի ու մեկը մյուսից լավը: Ես չեմ քննադատում «Գաֆեսճյան»-ի գործունեությունը, բայց այս ամենը տրամաբանության մեջ չէ:

Երևանում ճարտարապետական տեսանկյունից  «Ինչքան շատ, այնքան լավ» տենդենցի պատճառները Ձեր կարծիքով որո՞նք են:
Մի քանի պատճառնր կան: Առաջինը պատասխանատվության զրոյական աստիճանն է թե որպես իշխանական օղակ, թե որպես քաղաքացի: Երկրորդը, կարծում եմ, «Համեր» առնելու պես մի բան է ենթադրում՝ ավտոյի վրա ոչինչ չեմ խնայի, ինչ պետք ա, ինչքան պետք ա:
Կա հանրամատչելի և ոչ հանրամատչելի մշակույթ: Բնականաբար, մարդիկ ցանկանում են, որ իրենց տեսածն իրականությանը մոտ լինի ու, բնականաբար, Եղիշե Չարենցի կամ Մհեր Մկրտչյանի արձանն ավելի պահանջված էր: Բայց երբ Ջիմ Թորոսյանը նախագծում էր Եղիշե Չարենցի հուշարձանը, նա չգնաց պրիմիտիվ ուղղությամբ: Նա ներկայացրեց  նախագիծ, որը գոնե փորձ էր չարենցյան տամադրությունը նորովի ներակայացնելու քաղաքին: Բայց այսօր տեղի է ունենում պարզունակ մի գործընթաց, որն սկսվեց «Նարդի խաղացողից», հետո «Տղամարդիկ», հետո այս արձանները… Ու այստեղ մենք կրակն ընկանք… Այս տրամաբանությամբ ինչքան սիրված դերասաններ ու մտավորականներ կան, պետք է հայտնվեն քաղաքում արձանների տեսքով. անորակ, գիպսի վրա բրոնզապատած արձաններով, որոնք, իհարկե, չեն կարող երկար գոյատևել:   
Այսօր քաղաքապետը կարևորում է կանաչապատումը, ինչի համար ես շատ ուրախ եմ, բայց որևէ մեկը չի ասում` պարոն քաղաքապետ, սա անելու բան չէ:

Հարցազրույցը՝ Լիլիթ Պետրոսյանի
ԵՊՀ Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ, 4-րդ կուրս




© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

Beautifying Yerevan Shouldn't Mean Building More Poor Quality Statues


The municipality says it is implementing a process of radical beautification and landscaping in Yerevan. Architect and urban developer Sarhat Petrosyan attempts to assess to what extent all of this is lasting and long term.

Basically, the following, the depreciation of public values, which we see in music, Armenian soap operas, and which in architecture is embodied by the "Northern Avenue style," has now come to the field of urban development. That is, it's the same way of thinking in all the areas mentioned: we have an issue of giving people a product that "will be bought" and we begin to produce it. Theoretically, a lot of people perhaps like this green crocodile [referring to the addition of a crocodile made out of grass and other such creatures around the city], but isn't there perhaps a need to study its aesthetic aspect and the matter of to what extent it can live in this city?
For example, if the city needs a bench and that bench is placed not in a park but on a massive scale [around the city], then that can't happen in a day, based on the decision of one city hall employee. In architectural terms, this is a huge omission, when an enormous number of thoughtless attributes appear in the city and automatically reduces the bar. As a result, we, as citizens, are deprived of the right to approach the city. If [prominent Armenian oil magnate, industrialist, and financier Alexander] Mantashev's statue can be placed on Abovyan street, then, according to this logic, why can't [Armenian actor] Mher Mkrtchyan's modern statue be placed in front of Moscow Cinema? This process is not unlike an unsuccessful project of a graduating student who doesn't even have a command of rudimentary technique.
Of course, I'm not rejecting the idea of a green city, which essentially is the continuation of Mashtots Park, and it's wonderful, but ideas have to be implemented with at least elementary knowledge; you have to understand that just because an architect or designer is the one nearest and dearest to you it doesn't mean that he's also the most professional. That is, any attribute in the city before appearing has to adapt to that space.

But the public, it seems, agrees to that "thoughtlessness".
Since "rabiz" [an Armenian sub-culture considered to encompass poor taste and low class] is warmly accepted by a significant portion of society, of course they will also like rabiz compositions: for many, Northern Ave. is perhaps a dream place to live, but that doesn't mean that the Ministry of Culture has to allocate a large portion of the budget for spreading rabiz because it's more convenient in financial terms. That is to say, a question of priority and stakes must be asked. 
Environmental problems are one of the most important issues in the world today. Some cities are implementing long-term projects; others, short-term. If we are choosing a green program that's ineffective and quite easy to implement, of course the problem won't be solved. 
The authorities today are confronted with the problem of creating a platform for professional dissent; meanwhile, we're stealing commissioned projects from each other. I don't think I'm absolutely right, but my opinion has a right to exist. Those who cheer the process of making spaces more green, they are not only ensuring their existence, but also lowering the general stakes. Once a project is implemented where the principle of arbitrariness isn't applied then this pyramid of ignorance will be dismantled and many will realize that this isn't their ancestors' vegetable garden and the professional aspect is more important. 
Years ago, children saw Hripsime Poghosyan's sculpture on Abovyan street; today we see Mantashev's statue or some crocodiles [made from grass]. So, on Abovyan St., where it can be said our city's history is written, without any discussion, a few incomprehensible statues can suddenly appear… so there can't even be talk of sustainable development because the process continues with gross violations. 
At the same time, we should consider the Cafesjian Center for the Arts, which of course, for me, is one of the city's luminous points, but in the Yerevan context, having three works by Fernando Botero, I think, is an incomprehensible exuberance. I've been to about a hundred leading cities around the world, but I've only seen four Botero works, while for a country such as ours, it seems, it's illogical. Of course, they're undisputed works of art, but you can't place so many sculptures on top of each other and one greater than the other. I'm not criticizing Cafesjian's activities, but it isn't logical.

In your opinion, what are the reasons for the tendency "the more, the better" from an architectural perspective in Yerevan?
There are a few reasons. The first is the zero level of accountability as both a state representative and as a citizen. Second, I think, assumes something like buying a tire. I won't hold back on anything that's needed for my car — whatever is needed, however much is needed. 
There's popular and unpopular culture. Naturally, people want what they see to be close to reality, and naturally, Yeghishe Charents' or Mher Mkrtchyan's statue was more in demand. But when Jim Torosyan was designing Yeghishe Charents' monument, he didn't take the primitive route. He presented a project that at least was an attempt to present the Charents mood in a new way to the city. But taking place today is a primitive process that began with the statues "Backgammon Player," then "Men," then these statues… and here we've been burned… following this logic, the more beloved Armenian actors and intellectuals there are, the more they have to appear in the city in the form of a statue — poor quality, bronze-plated plaster statues, which of course can't last long. 
Today, the mayor emphasizes the importance of greening the city, for which I am very grateful. But no one is saying, Mr. Mayor, this is not something to do.

Interview conducted by Lilit PetrosyanFourth-year student at the Yerevan State University's Faculty of Journalism




© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

05.10 P.S. Հյուրը Սարհատ Պետրոսյանն է



© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

15 September, 2012

Կասեն՝ տեսեք, սրանք նախանձ են, մարդ չեն



Հեղինակ՝ Սիրանույշ Պապյան
Հղումը՝ http://lragir.am/armsrc/interview69938.html



Մեր զրուցակիցն է քաղաքաշինարար, ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանը

Սարհատ, մինչ փոքր պայքարներ են մղվում Փակ շուկան, Աֆրիկյանների տունը փրկելու համար, այնուամենայնիվ, ճարտարապետական խնդիրները քաղաքում չեն նվազում: Հիմա էլ խոսակցություններ կան Մաշտոցի պուրակում Համազգային թատրոնի շենքի կառուցման հետ կապված: Ի՞նչ կարծիք ունեք թատրոնի շենքի՝ պուրակում կառուցելու վերաբերյալ: 
Եթե թատրոնի շենքի կառուցման խոսակցությունները լինեին մի քաղաքում, որտեղ տեղի չեն ունեցել այն այլանդակությունները, որոնք տեղի են ունեցել Հանրապետության հրապարակում, Օղակաձև զբոսայգում, Մաշտոցի պուրակում կամ առհասարակ կանաչ տարածքների նկատմամբ, գուցե կարելի էր քննարկել՝ արդյոք նպատակահարմար է, թե ոչ այգում թատրոնի շենքի կառուցումը: Բայց եթե մենք խոսում ենք 10-15 տարի կանաչ տարածքների նկատմամբ ոտնձգությունների մասին, այս պահին տեղում շենքի կառուցումն առհասարակ չպետք է քննարկել: Սա չպետք է քննարկվեր նաև թատրոնի կողմից, որովհետև մեր օրերում ունենք շատ սուր հանրային հակազդեցություն կանաչ տարածքների պահպանության հետ կապված: Իսկ այն, որ քաղաքապետարանամերձ ճարտարապետները համաձայնվելու էին, պարզ էր մի պարզ պատճառով. եթե նրանք օլիգարխների համար տոտալ կերպով մեր տարածքները «ծախում» էին, հիմա իրենք որպես գործիք օգտագործում են մշակույթը: Հետաքրքիր զուգադիպությամբ հենց այս պահին Երևանի չորս վայրերում մշակութային օբյեկտների անվան տակ հասարակությունից հանրային կամ կանաչ տարածք է վերցվում. մեկը՝ Նանսենի թանգարանը սարքեցին, հիմա քննարկվում է նույն տարածքում ինչ որ հոգևոր կառույց նախագծելու գաղափարը կանաչ տարածքի մեջ, և դրա մասին ոչ ոք չի խոսում, մյուսը` Նարեկ Սարգսյանը Հյուսիսային պողոտայում Ժիրայր Դադասյանի համար նախագծում է մնջախաղի թատրոն հանրային տարածքում, կա արդեն նախագիծը, որը ծիծաղելի մի բան է, Հրանտ Մաթևոսյանի կենտրոնը Գյուղատնտեսական ակադեմիայի պուրակում և Սոս Սարգսյանի թատրոնը Մաշտոցի պուրակում: Իսկ ինչո՞ւ Մաշտոցի պուրակում այդ հարցը բարձրացավ. առաջին՝ նախ դա Մաշտոցի այգու տրամաբանական շարունակությունն է և երկրորդ` հարցը բերվեց ճարտարապետական խորհուրդ, մինչդեռ նախորդ նախագծերը չէին էլ քննարկվել ճարտարապետական շրջանակներում: Իսկ եթե հիշում եք, ես մեր նախորդ զրույցում ասում էի, որ Նարեկ Սարգսյանը չի ունենալու այդ ազատությունը, մեր ճնշման արդյունքում ստեղծվեց մի մարմին, որի վրա իրենք չունեն ազդեցություն, և այդտեղ դեբատ է գնում մի խումբ ճարտարապետների միջև. մի մասն ասում է` չի կարելի այստեղ կառուցել, մյուս մասն ասում է կարելի է, իսկ կարելի ասողները քաղաքում այլանդակել են մի շարք շենքեր, և դա շատ պարզ, լակմուսի թղթի պես ցույց է տալիս: Որևէ մեկը չի տալիս շատ ավելի սկզբունքային հարցեր՝ իսկ ով է առաջարկել այդ տարածքը, ով է արել նախագիծը, ով է ընդհանրապես պատասխանատու այս հարցը քննարկելու համար: Արդյոք շահերի բախում չէ, երբ ավագանու անդամը նախագծում է շենք։ Ինչո՞վ է դա տարբերվում այն դեպքից, երբ գլխավոր ճարտարապետը կամ փոխնախարարն են նախագծում։

Ըստ էության մեծ դժգոհություն չկա, որովհետև թատրոնի անվան տա՞կ է ամեն բան արվում: 
Միանշանակ: Բայց երկրում, որտեղ մշակույթը երրորդական տեղում է, ես կարող եմ ասել՝ գուցե Սունդուկյան թատրո՞նը տանք համազգայինին, միևնույն է, ոչ մի բան չի անում և առհասարակ ինչու պետք է համազգային թատրոնը տեղ չունենա, իսկ Սունդուկյան թատրոնը ունենա: Այսօր Փոսի թատրոնը, մեղմ ասած, բորդել է դարձել Թումանյան փողոցի վրա, և մենք նոր թատրո՞ն ենք ստեղծում: Կամ Նարեկ Սարգսյանի նախագծով թատերական ինստիտուտի կողքը բարձրահարկ շենք է կառուցվում, հանրային գերակա շահ է ճանաչվել մարդկանց տունը, իսկ երբ այդ տարածքը հանրային գերակա շահ էին համարում, չէին մտածո՞ւմ, որ Սոս Սարգսյանը թատրոն չունի: Դրա համար բավական զվարճալի են ճարտարապետական խորհրդի արձանագրությունները, և սա կատաստրոֆիկ պատկեր է ստեղծում: Մեքսիկական սերիալի խոսակցություններ կարծես լինեն, և նորից եմ կրկնում, ինչ ասել եմ նախկինում՝ ցավոք, մեր մասնագիտական հանրությունը որպես ամբողջություն կոմպետենտ չէ այդ ամենը քննարկելու:

Հնարավո՞ր է նորաստեղծ ճարտարապետական խորհուրդը ազդեցություն ունենա: 
Հնարավոր է, բայց դա կլինի այդ փոքր պայքարներից մեկը: Մենք տեսնում ենք ինչքան կոմպետենտ չեն այդ մարդիկ: Փակ շուկայի դեպքում էլ իրականում ոչ մի բան չեղավ, բերում եվրոռեմոնտ են անում այսքան պայքարից հետո, հարցերը խորքային չեն լուծվում:

Ի՞նչն է պատճառը, որ չեն լուծվում. հանրային շահը բախվում է օլիգարխի շահի՞ հետ, թե՞ չկա դրա գիտակցությունը: 
Քաղաքական ղեկավարության կողքին չկան քաղաքաշինության ոլորտի կառավարման մասնագետներ, որոնք ունենան երկու որակ՝ սկզբունքայնություն և մասնագիտական կարողություն:

Ստացվում է` իշխանությանն այս տեսակ կադրե՞ր են պետք: 
Չեմ կարող ասել, միգուցե այո, միգուցե ոչ, բայց ես տեսնում եմ՝ ցանկություն կա, վարչապետի մոտ ստեղծեցին փոքր խորհուրդ, որտեղ բոլորը չինովնիկներ են` բացառությամբ երեք հոգու, այդ չինովնիկները ներկայացրին 12 առաջարկություններ, որոնցից ընդամենը մի քանիսն են արժեքավոր։ Այդտեղ բացահայտվեց մասնագիտական կարողությունների չգոյությունը։ Երբ ծանոթանում ես դրանց հետ, ամենաամբողջականն ինչ-որ երիտասարդ իրավաբանների ներկայացնող մի կազմակարպության առաջարկներն են։ Սա էլ մեզ մասնագիտական հանրույթ։

Ըստ Ձեզ, գլխավոր ճարտարապետի՞ց է կախված շատ խնդիրների լուծումը, քաղաքական կա՞մք, թե մասնագիտական որակներ են հարկավոր: Գուցե նրան էլ չեն թողնում: 
Կարծում եմ երկուսի կարիքն էլ կա։ Ինձ համար քննարկման ենթակա է մասնագիտական բլոկը։ Մասնագիտական ասելով ի նկատի ունեմ նախևառաջ քաղաքաշինական կարողությունները. բնականաբար, չկան, գլխավոր ճարտարապետի կողմից նախագծված շենքերից էլ դա երևում է։ Այդտեղ կա մի կարողություն` ինչպես հանրային-պետական գույքի բախշման միջոցով պահպանել քո գոյությունը, ուրիշ որևէ բան չկա: Ինչպե՞ս կարելի է ճարտարապետական հանրության մեջ մի այնպիսի իրավիճակ ստեղծել, որ Սոս Սարգսյանի խաթր ոչ ոք ձայն չհանի, և վաղը չէ մյուս օրը մի օլիգարխի կողմից մի սրճարան կկպցնեն կանաչ տարածքում:

Հիմա ճնշումները շատացել են, և արդեն այդ ազատությունը չկա, սակայն նոր գործիքներ են ի հայտ գալիս, որոնք ինչպես միշտ վարպետորեն մշակվել են ոմանց կողմից:

Քաղաքացիական հանրությունը տվյալ դեպքում նոր գործիքներ չպե՞տք է մշակի:
Այո, նոր գործիքներ են պետք, և հատկապես դրանցում պրոֆեսիոնալ գործիքները պետք է շատանան: Համազգային թատրոնի օրինակը ցույց է տալիս, որ այն գործիքները, որոնք տրվել են քաղաքացիական հանրությանը, չեն աշխատում արդեն, պետք են գործող գործիքներ: Դրանց լուծումը մարդկային ռեսուրսների մեջ է: Օրինակ՝ Գյումրիում Լևոն Բարսեղյանենց նախաձեռնությունը, ավագանու ընտրություններին մասնակցելը կարծում եմ շատ խրախուսելի է։ Նման պրակտիկա հուսով եմ Երևանում էլ կլինի հանրային սեկտորի կողմից, որը նման խնդիրները կդարձնի ավելի վերահսկելի ու տեղական մակարդակում տեղի կունենան ժողովրդավարական գործընթացներ։

Փակ շուկայի դեպքում օլիգարխի շա՞հը հաղթեց հանրային շահին:
Քանդվում էր շենքը, և տեսականորեն երկար գործընթացից հետո քիչ թե շատ նորմալ լուծում գտնվեց, բայց ես նորից եմ ասում` խնդիրը միայն լուծումը չէ, այլ որ այլևս նման դեպքեր չունենանք: Բայց քանի որ նույն պաշտոնյաները շարունակում են անպատիժ աշխատել, մենք էլի ենք ունենալու նման խնդիրներ: Փակ շուկայի դեպքում օլիգարխն էր, որը դրած քանդում էր, այստեղ Սոս Սարգսյանը, և այս նախագծին ընդդիմանալու դեպքում մեր մշակույթի ոլորտի մյուս ներկայացուցիչներին ասելու են՝ տեսեք սրանք նախանձ են, մարդ չեն, նույնիսկ Սոս Սարգսյանին թատրոն տալուն են դեմ: Իրականում սա վարպետորեն մշակված թակարդ է, որի մեջ գցում են ճարտարապետներին, և եթե հանրային ապտակը չդաղի այնպես, որ դեմքների վրա երկար ժամանակ զգան, ապա նոր նախագծեր են մշակելու: Հիմա այդ նույն մարդիկ մտածում են Աֆրիկյանների շենքը քանդեն, տեղը տասը, թե տասնհինգ հարկանի շենք դնեն, բայց ոչ ոք չի ասում՝ ինչի քանդենք, կամ ինչ է նշանակում Տերյան փողոցը լայնացնել, մեծացնել, երբ Հյուսիսային պողոտա էին նախագծում, չէին մտածո՞ւմ դրա մասին: Սա մի ծուղակ է, որի մեջ փորձում են գցել ճարտարապետներին: Ես այս ծուղակը փորձում եմ չընկնել, ես գտնում եմ, որ գուցե հնարավոր է Սոս Սարգսյանի համար նախագծել թատրոնի շենք քաղաքի կենտրոնում, որի համար պետք են թափանցիկ գործընթացներ, ես առաջարկում եմ Կոնդում կառուցել, ինչ- որ մեկը գուցե այլ տեղ է առաջարկում, եկեք մի հատ դա քննարկենք, հետո նախագծենք: Եվ այդտեղ չպետք է լինեն Երևանի գլխավոր ճարտարապետը, ավագանու անդամները, որոնք որոշման ընդունմանը մասնակցել են: Քաղաքացիական հասարակության, ճարտարապետական հանրության ապտակը չինովնիկ-ճարտարապետներին այնքան ուժեղ պետք է լինի, որ իրենք այլևս մտքներով չանցկացնեն նման բան: Ճարտարապետները, որոնք ստեղծում են այդ եղանակը, իրենց վերջին կարդացած գիրքը 80-ականներին է տպագրվել, այսօրվա որոշում ընդունող ճարտարապետների հինգ տոկոսն է հասկանում` ինչ է այսօր իրենից ներկայացնում արդի քաղաքաշինությունը։ Այն այսօր պետք է պետական պաշտոնյաներին ավելի հասկանալի լինելու համար մանրացված լիներ, և հասանալի պետք է լինի հանրությանը: Հիշո՞ւմ եք՝ գմբեթի համար ասում էին, որ սա զուտ ճարտարապետական խնդիր է և պետք է հանրային քննարկումներ լինեն. սա քաղաքաշինական անգրագիտության գագաթնակետն է, որովհետև եթե դու որպես ճարտարապետ չես կարողանում քո միտքը հանրությանը ներկայացնել, նշանակում է դու ինչ-որ պրոբլեմ ունես, և դրանում չկա քաղաքաշինական քաղաքականություն: Եվ ամենավատ գլխավոր ճարտարապետը, որ կարելի է պատկերացնել քաղաքի համար, ինքնահավան, ինքնասիրահարված ճարտարապետն է, ինչպիսին ունենք մենք այսօր. մարդը, որն իր կենդանության օրոք իր նախագծած շենքերի տակը իր անունն է քանդակում, նշանակում է նրան պետք է ինչ-որ բժշկական հսկողության տակ պահել, սա չլսված մի բան է ամբողջ աշխարհում: Հաջորդ վտանգն իր հոգեկերտվածքի շրջանակներում այն է, որ վարպետորեն տիրապետում է մասնագիտական հանրության թույլ և ուժեղ կողմերին, սա մարսկոյ բոյ խաղալու պատմությունն է:

Սարհատ, Հանրապետության մյուս քաղաքներում ի՞նչ վիճակ է, տպավորություն է, որ կենտրոնացել ենք միայն Երևանի ճարտարապետական խնդիրների վրա: Օրինակ, Գյումրիում բազմաթիվ արձաններ են տեղադրվել վերջին շրջանում, ինչը շատերի մոտ դժգոհություն է առաջացրել: 
Մի քանի քաղաքներ կան, որոնց հետ մենք ծրագրերով աշխատում ենք, խնդիրն այն է, որ այնտեղ ռեսուրսների բացակայությունը շատ ավելի սահամանափակ է դարձնում այս բոլոր գործողությունները: Երանի թե ամենամեծ ճարտապետական խնդիները լինեին արձաննները. ինձ համար Մանթաշովի արձանը, որը որևէ մեկի բակում չէր կարելի դնել, որովհետև դա դնելու բան չէ և հիմա դրվել է Աբովյան փողոցում, մի այլ տեղ ավելի մեծ ու երկարաժամկետ այլանդակություն է տեղի ունենում, դու կարող ես այդ արձանը վերցնես մի այլ տեղ դնես: Շատ ափսոսում եմ Ծաղկաձորը։ Այնտեղ անուղղելի սխալներ ենք թույլ տվել։ Հույս ունեմ, որ նույն սխալները չեն կրկնվի օրինակ Դիլիջանում և Ջերմուկում:

Սարհատ, ո՞ր դեպքում կարող ենք շոշափելի արդյունքներ ունենալ. իշխանության փոփոխությա՞ն, քաղաքացիական նախաձեռնությունների ավելի ակտիվությա՞ն:
Ինձ թվում է կլինի բոլորը զուգահեռ, այն դեպքում, երբ քաղաքական իշխանության կողքին կլինի գոնե մեկ ազնիվ և պորֆեսիոնալ մարդ: Այսօր, ցավոք սրտի, չկա: Նախկին ճարտարապետական սերունդը չգիտի ներկայիս շուկայական պայմաններում ինչպես պետք է օգտագործի իր գիտելիքները: Հինգ-վեց հոգի կան, որ կարող են դա անել, բայց հազիվ թե նրանց ընտրեն, քանի որ կառավարությանը միշտ լոյալ մարդիկ են ձեռք տալիս:


© 2009 - 2012 // urbanlab Yerevan - an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

17 June, 2012

Օլիգարխից պետք է վերցվի սեփականությունը

Հեղինակ՝ Սիրանույշ Պապյան
Հղումը՝ http://www.lragir.am/armsrc/interview66027.html

Քաղաքաշինարար, ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանի հետ զրուցել ենք Մաշտոցի պողոտայի Փակ (Ծածկած) շուկայի խնդրից

Սարհատ, կիրակի օրը երեկոյան ահազանգեցին, որ քանդում են «Փակ շուկայի» տանիքը, այս պահին քանդման աշխատանքները դադարեցված են, և պարզվել է, որ չկա քաղաքապետարանի թույլտվություն, հանցագործության մասին հաղորդում է ներկայացվել ոստիկանություն: Մաշտոցի պուրակից քաղաքացիական պայքարը տեղափոխվում է Փակ շուկա՞:
Շատ կուզեի, որ 21-րդ դարի մեր պատմության մեջ, ինչպես և 5-րդ դարում, Մաշտոցը նորից նման կարևոր դերակատարություն ունենար, և Մաշտոցի այգու տրամաբանական շարունակությունը լինի Մաշտոցի շուկան, բայց սա զուտ ցանկություն է: Սա վերջին 15 տարվա մեր պահվածքի տրամաբանական շարունակությունն է, ուղղակի այս անգամ տեղի է ունենում լկտիության հասնող անօրինականություն, երբ օլիգարխը ձեռնոց է նետում ամբողջ համակարգին, մասնավորապես տեղական ինքնակառավարմանը: Այսինքն` սա Մաշտոցի այգու տրամաբանական շարունակությունն է այն իմաստով, որ մի դեպքում պետությունը ձեռնոց նետեց տեղական ինքնակառավարմանը, այս անգամ օլիգարխիան է ձեռնոց նետում տեղական ինքնակառավարմանը: Ըստ իս՝ Սամվել Ալեքսանյանը պետք է պատժվի ամենախիստ դրսևորմամբ, և պետք է օլիգարխ-սեփականատիրոջ ձեռքից վերցվի սեփականությունը, որը տեղավորվում է օրենքի տրամաբանության մեջ: Մի շարք եվրոպական քաղաքակիրթ երկրներում այդպես էլ անում են. եթե դու ի վիճակի չես պահպանել ժառանգությունը, ապա դու իրավունք չունես լինել նրա սեփականատերը: Եվ կարծում եմ, որ եթե այս տրամաբանությամբ ընթանա ամբողջ գործընթացը, կարելի է նման պահանջ ձևակերպել հասարակության կողմից:

Սարհատ, Մաշտոցի պուրակում օլիգարխը պարտվեց, սակայն այն ժամանակ նախընտրական գործընթացներ էին, լսվեց քաղաքացիական հասարակության ձայնը: Այս անգամ դարձյալ օլիգարխ-պատգամավոր է կանգնած, ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է նրա կամայականությունները զսպել:
Ամբողջ աշխարհում գործում են ընտրություններին դիվիդենտներ ստանալու «օրենքները»: Միգուցե հաշվի առնելով երկրի տնտեսական և քաղաքական իրավիճակը`ավելի երկարաժամկետ պլանավորում է գնում ձայներ ստանալու, բայց բոլոր տեղերում է այդպես, իշխանությունը լսում է ժողովրդի ձայնը դիվիդենտներ ստանալու համար ընտրական ձայնի տեսքով։ Ես դրանում խնդիր չեմ տեսնում, ուղղակի մի քիչ ցավում եմ, որ դա եղել է վերջին օրը: Սա մարտահրավեր էր տեղական ինքակառավարմանը, որովհետև դա քաղաքապետարանի տեղական ինքնակառավարման մակարդակում լուծվելիք խնդիր էր, այլ ոչ նախագահի մակարդակով, թեև շատ ուրախ եմ, որ լուծվել է: Եթե Փակ շուկայի դեպքում չկա որևէ ընտրական խնդիր, բայց երկարաժամկետ իշխող կուսակցության վարկը պահպանելու համար ենթադրվում է, որ պետք է գնալ կոշտ քայլերի, որն ամրացնելու է իշխանությանը ընտրություններից հետո, մասամբ կարող է փարատել ընտրություններին նկատված խնդիրները: Եվ սա հնարավորություն է իշխող թիմին գնալ այդ քայլին և ստիպել տնտեսապես բավական հզոր մի ուժի աշխատել օրենքի շրջանակում, ոչ թե սեփական շահը մեծացնելու և ինչ-որ մի փոքր բիզնես խեղդելու, այլ երկրի մշակութային ժառանգության նկատմամբ ոտնձգություն չիրականացնելու համար:

Քաղաքապետարանի կողմից չկա որոշում, այս պահին աշխատանքները դադարեցված են, ասվում է, որ չի փոխվելու շուկայի ճարտարապետական տեսքը, որ այս ամենը վերականգնման նպատակ ունի: Եթե ճարտարապետի աչքերով նայեք, մի՞թե անհնար է պահպանել նրա ճարտարապետական տեսքը:
Ճարտարապետի աչքով կարող եմ նայել, երբ կլինի ճարտարապետական նյութ, այսօր չկա նախագիծ, կա տեքստով ցանկություն, որ մենք ուզում ենք տակը սարքել ստորգետյա կառույց, մշակույթի նախարարության ինչ-որ մի չինովնիկ գնացել է գործարքի, ասել է, որ սարքի, ինչի իրավունքը մշակույթի նախարարությունը չունի: Ավելին ասեմ, այն կիսագրագետ մարդկանց 24.000 հուշարձանի պահպանություն է վստահված, Երևանի կենտրոնում մշակույթի նախարարությունից կես կիլոմետրի վրա չեն կարողանում շուկան պահել, 300 մետր հեռավորության վրա ԱՕԿՍ-ի շենքը չեն կարողանում պահել, ավելին, գնում են գործարքի օլիգարխի հետ, որը գիշերով շինարարություն է անում, գնում են գործարքի գրավոր համաձայնության հիման վրա, ասել են՝ սարքի նկուղը, հետո նախագիծը կբերես: Չորս անգամ նախագիծ է բերում, իրենք չեն ընդունում, բայց էլի աչք են փակում: Ես երբեմն խղճում եմ, երբեմն զարմանում եմ այդ մարդկանց անկարողության վրա: Մշակույթի փոխնախարար Արև Սամուելյանը ազնիվ է, ուզում է ինչ-որ բան անել, բայց ի վիճակի չէ, քանի որ այս թելերը գնում են Երևանի գլխավոր ճարտարապետի ձեռքերով, և հանուն օլիգարխի շահերի զոհում է մշակույթի նախարարությանը իր խեղճ ու կրակ աշխատակազմով: Արև Սամուելյանը ինչքան էլ ցանկանա օգնել, ի վիճակի չէ, բայց Երևանի գլխավոր ճարտարապետի սարքած բուրգը հնարավորություն չի տալիս, նրանք օգտագործվելու են և նետվելու են մի կողմ:

Իսկ այն, որը տեսքը կպահպանվի, ինչո՞ւ հավատ չի ներշնչում:
Ես չեմ հավատում այլևս որևէ պետական չիովնիկ ճարտարապետի: Սակայն տեսականորեն, այո, հնարավոր է վերականգնել, բայց այն մարդիկ, ովքեր թույլ են տվել քանդել, չունեն մասնագիտական ու մարդկային կարողություն: Քանի դեռ Նարեկ Սարգսյանը այս ոլորտում թիվ մեկ դերակատարն է, չի լինելու նման բան, ասելու է` հա լավ, ինչ է եղել որ, Հյուսիսային պողոտան քանդել սարքել եմ, սա էլ կքանդեմ- կսարքեմ, որի հաջորդ քայլը Հռիփսիմեի գմբեթի փոփոխություն է լինելու: Այսօր պետք է 100 տոկոսանոց նախագիծ քննարկվի ծածկից մինչև բռնակ ու գովազդային վահանակ, դրվի մասնագիտական քննարկման, համաձայնություն տրվի մինչև վերջին մարդը, դրանից առաջ ոչ կառուցապատող, ոչ որևէ չինովնիկ չի կարող այդ կառույցում գործունեություն ծավալել:

Ստեղծվել է նաև հանձնաժողով, որը պետք է ուսումնասիրի ստեղծված իրավիճակը: Որքանո՞վ են մասնագետներ ներգրավված:
Այս խնդիրը պետք չէ տանել ճարտարապետական դաշտ, սա իրավական դաշտի խնդիր է, որը շատ ավելի կարևոր է: Իրավական դաշտում կատարվել է հանցագործություն, օրենքի խախտում, և մարդիկ պետք է ենթարկվեն պատասխանատվության, իսկ ճարտարապետական լուծումները երկրորդական խնդիրներ են:

Սամվել Ալեքսանյանին կարծում եք հնարավո՞ր է պատասխանատվության ենթարկել:
Ես կարծում եմ` սա հենց այն կետն է, որտեղ կարելի է դա անել: Մաշտոցի այգին ձգվեց ռեզինի պես, բայց արդյունք տվեց, եթե վերջնական նպատակին հասավ, այգին պահպանվեց, նույնը այստեղ է լինելու, և սա պետք է շարունակաբար ճնշումների ենթարկվի, բայց նորից եմ ասում, պետք է դրսևորվի նախևառաջ քաղաքական կամք:

Բացի այդ, այստեղ նորից կա գույքի, հանրային ժառանգության խլման խնդիր, և կա օլիգարխիայի գործոնը: Միակ բանը, որ ցավ է պատճառում, շրջակա շենքերի բնակիչների ռեակցիան է, որոնք կողմ են արտահայտվում, որովհետև կարծում են, եթե սա տեղի չունենա, ապա նախկին կռիսանոցն է մնալու: Շենքի բնակիչների հետ պետք է աշխատանք տանել, նրանց բացատրել, որ այս շենքը պահպանելով կարող ենք նաև չունենալ այդ հակահիգենիկ վիճակը: Եթե ֆունկցիայի փոփոխությունն արվում է տակտով, պրոֆեսիոնալ, նման խնդիր չի հարուցվում: Ամերիկյան բազմաթիվ տեղերում եկեղեցիները վերածվել են բնակելի շենքերի, երկաթգծի կայարանները թանգարանի, շուկա կա Բարսելոնայում, որ վերածվել է բնակելի շենքի… հնարավոր է գտնել լուծումներ, բայց հնարավո՞ր է արդյոք մեր պարագայում գտնել սկզբունքային պրոֆեսիոնալ չինովնիկներ, կարծում եմ` դժվար է:

Եթե այսպես շարունակվի, մենք կսպառենք մեր նախկին մշակութային ժառանգությունը, կվերածվեք առանց հիշողության, միջին մակարդակ ունեցող մի հասարակության, որի համար վաստակավոր երաժիշտներ, ճարտարապետներ են դառնում գիտենք ովքեր, մրցանակներ են ստանում գիտենք ովքեր, և կդառնանք շարքային հասարակություն, կենացների ժամանակ կհիշեն Թամանյանին, բայց իրականում կգան և կտեսնեն Նարեկ Սարգսյանի գծած այլանդակ շենքերը:

Այսօր կա մեկ այլ ավելի ցավալի գործընթաց։ Ճարտարապետական կոռումպացված բուրգի գագաթին նստած Նարեկ Սարգսյանը կերակրում է ճարտարապետական փոքր երիտասարդական ընկերություններին և իր տեսակն է բազմացնում, որ հետո խնդիր չունենա: Այսինքն` մենք նարեկսարգսյաններից չենք ձերբազատվելու, և սա ես ասում եմ մեծ ցավով։

Մեկ այլ նոր մարտահրավեր էլ է առաջանում, այն անգամ մասնագիտական դաշտից դուրս։ Մինչ այսօր քաղաքացիական հասարակությունը ակտիվորեն օգտագործում էր սոցիալական ցանցերը, բայց դա սկսել են կիսել նաև քաղաքացիական հասարակության մեր կողմից ընունելի հայացքներ չունեցող, այլ գաղափարներ ունեցող մարդիկ, մենք տեսանք բազամազանության մշակույթի երթի ռեակցիան: Խնդիրը ձևավորում է ակտիվ մասսա, որն իր կայացման համար սկսել է օգտագործել սոցցանցերը, բայց որտեղ արդեն կան ոչ քաղաքացիական հասարակության կարծիքը կիսող մադրիկ: Ֆեյսբուքով մեզ թվաց բոլորս իրար գտանք, վերջ, բայց տեսանք որ ոչ: Սա նոր մարտահրավեր է քաղաքացիական հասարակությանը: Գործիքները, որոնց մենք տիրապետում էինք, հիմա սկսել են տիրապետել ուրիշները: Մենք նոր գործիքներ պետք է հայտնաբերենք, որոնցով պետք է դիմակայենք այդ մարտահրավերներին:

Ամփոփելով մի քիչ էլ դրական բաներ ասեմ։ Կարծում եմ` մեր երկրի ամենամեծ պրոբլեմներից մեկն այն է, որ ինքն անհույս կորած չէ, որովհետև մենք ունենք հաջողություններ, որոնք մեզ հույս են տալիս մյուս խնդրի լուծման համար պայքարել, իրականում այդպես է հաջողություն լինում: Ու այսպես շարունակ մինչև մեր պատկերացրած Նոր Հայաստան։


© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

Քաղաքաշինությունն ու նոր Կառավարությունը

Հոդվածը հրատարակվել է Անկախ շաբաթաթերթի մայիսի 16-ի, 2012թ.-ի համարում։ Տես հղումը՝ http://ankakh.com/2012/05/206745/

Հավանաբար այն ժամանակ երբ այս նյութը հրատակարվելիս լինի արդեն ամփոփված կլինեն Ազգային ժողովի 2012 թվականի ընտրություններն ու արդեն քննարկվելիս կլինեն նոր կառավարության կազմման պատասխանատուներն ու դրա սկզբունքները։
Հաշվի առնելով քաղաքաշինության և առհասարակ մարդածին միջավայրում (built environment) տեղի ունեցող փոփոխությունների վերաբերյալ հասարակության վերջին տարիների դժգոհությունները, ինչպես նաև նախընտրական շրջանում ԱԺ-ում շոշափելի մասնակցության շանսեր ունեցող ուժերի խոստումները ոլորտում առկա խնդիրների լուծման վերաբերյալ որոշեցի ներկայացնել մի շարք առաջարկություններ, որոնք կարող են էականորեն փոխել իրավիճակը նշված ոլորտում։ Բնականաբար դրա համար նախ և առաջ անհրաժեշտ է քաղաքական կամքի առկայություն, որից հետո բազմաթիվ տրամաբանական ու իրատեսական լուծումներ կարելի է գտնել դրանց իրականացման համար։
Մինչ դրանց անցնելը պետք է նշել, որ այսօր էլ թե՛ ՀՀ-ում գործող օրենքներն ու ենթաօրենսդրական ակտերը, թե՛ ՀՀ կառավարության ստորաբաժանումներում վարչական պարտականությունների բաշխումը տալիս են հնարավորություն, ցանկության, կրկնում եմ ցանկության դեպքում, ապահովել ոլորտի որակյալ ու խելամիտ կառավարում։ Սակայն երբեմն ցանկության բացակայության կամ այլ պատճառներով ոլորտում առկա խրթին կառավարման կառուցվածքում ու պայմաններում հնարավոր է լինում պատասխանատվության վերահասցեվորման ու “լղոզման” միջոցով խուսափել խնդիրների հասցեատերը լինելուց։

Մարդածին միջավայրում կատարվող փոփոխությունները (այսուհետ՝ քաղաքաշինական գործունեություն) իրականացնելու համար տարբեր մակարդակներում ու տարբեր դեպքերում ՀՀ-ի տարածքում պատասխանատու են քաղաքաշինության, մշակույթի և բնապահպանության նախարարությունները։ Կցանկանայի նշել նաև էկոնոմիկայի նախարարության ենթակայության տակ գտնվող տուրիզմի ոլորտը կարգավորող վարչությունը, որն ինչպես կտեսնեք ունի, կամ ավելի ճիշտ պետք է, սերտ կերպ վերոնշյալի ոլորտներում իրականացվող ծրագրային զարգացման իրականացման հետ։
Այսօր, քաղաքաշինության նախարարությունը հիմնականում իրականացնում է շինարարության նախարարության պարտականությունները։ Վերջին տարիներին բազմաթիվ վիճահարույց խնդիրների վերաբերյալ նրա կրավորական կեցվածքը ցույց է տալիս, որ չկա հստակ գիտակցում թե ինչպիսի լայն ընդգրկում պետք է ունենա նախարարությունը՝ երկրի ողջ տարածքում տեղի ունեցող կառուցողական ու զարգացման գործընթացների վերաբերյալ։ Նախարարության այսօր քաղաքաշինական քաղաքականության մասով հիմնականում իրականացնում է բնակավայրեր համար քաղաքաշինական փաստաթղթերի մշակման և հաստատման հետ կապված ընթացիկ խնդիրներ, ինչպես նաև ոլորտին վերաբերող մի շարք միջազգային պարտավորությունների շրջանակում “պարտադրված” օրենսդրական ու ենթաօրենսդրական փաստաթղթերի մշակում։ Թե առաջինը, թե երկրորդը գրեթե զրոյական ազդեցություն են ունենում երկրում ավելի բարվոք միջավայրեր ունենալու գործում, քանի որ նշված փաստաթղթերը թե՛ մշակման մակարդակով, թե՛ տեղեկավտության թափանցիկ տարածման առումով հեռու են անհրաժեշտ որակական ու տեխնիկական պահանջներին բավարարելուց։ Դրանցում ոչ միայն ըստ արժանվույն չեն ներկայացված դրանց բուն էությունն ու դրանց իրացման փաստական ու կիրառական լուծումները, այլև նույնիսկ առկա վիճակով հասու չեն ոչ միայն քաղաքացուն, այլև՝ մասնագետներին։ Տեսականորեն այսքանով չպետք է ավարտվեն  նախարարության լիազորությունները, սակայն այսօր ցավոք նախարարությանը մերձ մասնագիտական շրջանակներում քաղաքաշինական գործունեության հիմնական բաղադրիչների վերաբերյալ պատկերացումները սահմանափակվում են այսքանով։ Ներկա համաշխարհային փորձից ելնելով ու մեր ներկա իրողության պայմաններում նախարարությունը քաղաքաշինական քաղաքականության իրականացման շրջանակում պետք է մշակեր նաև նորմատիվային ու ենթաօրենսրդական բազմաթիվ փաստաթղթեր՝ ստեղծելով ազգային պլատֆորմ, բնականաբար կիրառելով համաշխարհային փորձը, և որ ամենակարևորն է հետևեր դրանց կիրարկմանը։ Այսօր թե քաղաքաշինության, թե մշակույթի նախարարությունները գրեթե չունեն լծակներ խոշոր քաղաքներում (մասնավորապես Երևանում) որպես պետական լիազոր մարմին հանդես գալ ու իրականացնեն իրենց օրենքով վերապահված լիազորությունները։  Դրա արդյունքում իրենց մնում է միջին ու փոքր բնակավայրերի խնդիրներով զբաղվել, որն էլ ունի իր ռիսկերը, քանի որ դրանք պահանջում են ունիկալ մոտեցումներ կախված բնակավայրի զարգացման պատմական անցյալից ու ներկա իրավիճակից, որոնց համապատասխան՝ անհատական մոտեցում ցույց տալու կարողություններ գրեթե չկան։ Օրինակի համար քաղաքաշինության նախարարությունը վերջին տարիներին արդեն երկու անգամ մշակել է տիպային բնակելի տների օրինակների ալբոմ, որոնց կառուցման դեպքում չի պահանջվում թույլտվություն։ Սա նման խորհրդային տարիներին Ռուսաստանի Սիբիրի, Ղազախստանի ու միևնույն ժամանակ Երևանի համար մշակված բնակելի տների տիպային նախագծերը։ Նույն նախարարությունը, որն իրավասու է Լանդշաֆտի եվրոպական կոնվենցիայի դրույթների իրականացման համար, մշակելով նման նախագծեր զարկ է տալիս հակա-լանդշաֆտային գործողությունների։ Այս մոտեցումները արդեն մոտ 20-30 տարիների է ինչ համաշխարհային մասնագիտական շրջանակների կողմից մշտապես դրվատանքի են ենթարկվում։

Մշակույթի նախարարության հատկապես պատմության և մշակույթի հուշարձանների բլոկը նյունպես մոռանալով իր հիմնական խնդիրների վերաբերյալ ոչ միայն ամբողջովին չի կատարում պետության կողմից պահպանվող ու պետական սեփականություն հանդիսացող հուշարձանների պահպանության հետ կապված աշխատանքները, այլ ավելի անփույթ  կերպով իրականացնում է մասնավորի ենթակայության տակ գտնվող հուշարձանների պահպանության գոնե ֆորմալ կողմը։ Դրա վկան Մաշտոցի պողոտայի Ծածկված շուկան է, կամ Երևանի կենտրոնում տեղի ունեցող բազմաթիվ մեծ ու փոքր նախագծեր։ Լավ պատկերացում կազմելու համար թե ինչպիսին է այս վերաբերումունքը հուշարձանների վերականգնման ոլորտի վերաբերալ տեղեկացնեմ, որ ՀՀ պետական բյուջեն 2012 թ.-ի համար նախատեսել է ընդհամենը 215 միլիոն դրամ հուշարձանների վերականգնման համար։ Այն հազիվ թե բավարարի մեկ միջին չափի հուշարձանի որակյալ վերականգնման համար։ Նախկինում ևս այս պատկերի ներկայացման ժամանակ հարց է հնչել թե. պետությունը որտեղի՞ց տրամադրի սրանից ավել գումար։ Պատասխանը տալիս է նույն բյուջեի նույն նախարարությանը տրամադրվող գումարների դիտարկումը: 2012-ին պետական բյուջեն ծրագրել է ծախսել 673 միլիոն դրամ (մոտ 3 անգամ ավել գումար) Օպերայի և բալետի ներկայացումների համար, ավելին նախատեսվում է 1 միլիարդից (4.5 անգամ ավել) ավել գումար ծախսել հայ գրատպության 500 ամյակի կապակցությամբ (որի մեջ չեն մտնում այս կապակցությամբ մարզային և այլ գրադարանների համար ծախսվող գումարները)։
Նման վերաբերմունքի պատճառը ենթադրում եմ ժառանգության իրական արժեքի ու դրա պահպանությունից բխող ավելացած արժեքի վերաբերյալ պատկերացումների վերաբարյալ պատկերացում չունենալն է։ Քանի որ մեզ մոտ, ցավալի կերպով գումարների բաշխման տրամաբանությունը կախված է դրանց ետ վերադարձելիության հավանականությունից պետք է կատարվեն գլոբալ կառուցվածքային փոփոխություններ։ Մասնավորապես եթե տուրիզմը հռչակվել է որպես տնտեսության զարգացման գերակա ճյուղ կարելի է կիրառել եվրոպական բազմաթիվ երկրներնի փորձը, որտեղ տուրիզմը դիտարկվում է մշակութային ժառանգության մի մասը։ Այսինքն եթե այսօր էկոնոմիկայի նախարարության կազմում գործող տուրիզմի զարգացման ուղղությամբ աշխատող (և 2012-ին հուշարձանների վերականգնման գումարի քարրորդ մասի չափով՝ 50 միլիոն դրամ ծախսել ցանկացող) մարմինը համատեղվի հուշարձանների վերականգնման համար պատասխանատու լիազոր մարմնի հետ ապա հուշարձանի վերականգնումն ու պահպանումն արդեն կդիտարկվի որպես բիզնես ծրագիր։ Չնայած նրան, որ ոչ միշտ է նպատակահարմար ժառանգության պահպանությունը դիտարկել առաջարկ-պահանջարկ տրամաբանությամբ, սակայն այս խնդիրների դիտարկումը մեկ մարմնում կարող է էականորեն փոխել իրավիճակը ու տարբեր աղբյուրներից ստացվող գումարների ճիշտ կառավարումը։

Բնապահպանության նախարարությունը անտառների և բնական պաշարների կառավարման ֆունկցիաներից ազատվելուց հետո զգալի կերպով կորցրել է իր դերակատարությունը։ Այն վերածվել է հիմնականում շրջակա միջավայրի համար վնասակար որոշումներ դակող, երբեմն չդակող մի մարմնի, որի համար անհրաժեշտ է միայն վերհսկիչ ֆունկցիաներ։
Վերոնշվածներով ամենևին չեմ հավակնում տալ նշված նախարարությունների բոլոր կանոնադրային ու կառուցվածքային բաղադրիչները, սակայն կարծում եմ ներքոնշյալ առաջարկությունների համար մատնանշված խնդիրների դուրս բերումը կարող է էականորեն նպաստել ոլորտում առկա հասարակության ու ինչ ոչ նաև իշխանության անբավարարվածությունը։ Ելնելով այս ամենց առաջարկում եմ.

Ա) Ստեղծել ՀՀ կառավարությանը առընթեր Կայուն զարգացման (կամ քաղաքաշինական գործունեության) պետական կոմիտե, որին վստահել քաղաքաշինության նախարարության միայն քաղաքաշինական քաղաքականության վերահսկման և բնապահպանության նախարարության վերահսկողական ֆունկցիաները։ Այդ կոմիտեն պետք է ունենա գրեթե այն ֆունկիցիաները, որոնք տրված են եղել խորհրդային տարիներին Պետշին կոչվող հիմնարկությանը։ Այն պետք է կոշտ վերահսկողություն իրականացնի մարդկային կենսագործունեության բոլոր ոլորտներում եթե դրանք ենթադրում եմ քաղաքացիների ապրելու միջավայում փոփոխություններ։ Նրանում պետք է հստակ մեխանիզմներ մշակվեն հանրային սեկտորի ներազդման, ինչպես նաև մասնագիտական տեղական ու արտերկրյա միավորների ներգրավման համար։

Բ) Ստեղծել Մշակույթի և տուրիզմի նախարարություն (կամ ժառանգության և տուրիզմի) որին վերապահել խոշոր զարգացման ծրագրերի մշակելու ու իրականացնելու իրավունք պարտավորվելով դրանք համաձայնեցնել վերոնշյալ Կայուն զարգացման նախարարության հետ։

Այս մոտեցման հաջողության գրավականը պետք է լինի նախ և առաջ կադրային նոր քաղաքականությունը։ Քաղաքաշինության և հուշարձանների վերականգնման ոլորտում ներգրավված անձինք (բացառությամբ մի քանիսի) ունեցել են տարբեր տեսակի մասնակցություն այդ ոլորտների քաղաքականության մշակման և իրականացման գործում վերջին տասնամյակում։ Այդ քաղաքականության տապալման արդյունքում ցավոք այդ նույն անձինք ի վիճակի չեն լինելու իրականացնել նշված բարեփոխումները, սակայն նրանց փորձը կարող է և պետք է օգտագործել ապագա ծրագրերում։ Անհրաժեշտ է խոշոր մասշտաբով նոր կադրեր ներգրավել այս ոլորտներում ովքեր թե արդի մասնագիտական կարողություններ, թե կազմակերպչական (հանրային կառավարման), թե քաղաքացիական գիտակցության առկայության պայմաններում որակապես նոր հարթությունում կդնեն մեր երկրի մարդածին միջավայրի որակը։


Սարհատ Պետրոսյան
ՈւրբանԼաբ Երևան – Քաղաքաշինության ժողովրդավարացման ինստիտուտ




© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am

Բաց նամակ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին


Հոդվածը հրատարակվել է Անկախ շաբաթաթերթի 2012թ.-ի հունիսի 7-ի համարում։ 
Տես հղումը՝ http://ankakh.com/2012/06/215327/

Բաց նամակ

ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանին

Հարգելի պարոն նախագահ,
Նախորդ շաբաթ հասարակությունն ու լրատվական դաշտը հերթական անգամ ալեկոծվեցին` լսելով Երևան քաղաքի սրտում գտնվող Ծածկած շուկայի քանդման մասին նորությունը: Ինչպես և նախկինում, մենք` երիտասարդ ճարտարապետներս ու հասարակության այլ պրոֆեսիոնալ խմբերի ներկայացուցիչներ, մի կողմ թողեցինք մեր աշխատանքն ու լծվեցինք պաշտպանելու հերթական ավերվող հուշարձանն ու մեր քաղաքի պատմական հիշողությունը:
Մի քանի օրվա ընթացքում այնպիսի կոպիտ խախտումներ բացահայտվեցին, որոնց համար բազմաթիվ մարդիկ ոչ միայն սերունդերի առջև պետք է պատասխան տան, այլև հենց այսօր, քանի որ նրանց իրավական պատասխանատվության ենթարկելու բոլոր հիմքերը կան:
Այս պահին վստահ եմ` խնդրի լրջության վերաբերյալ արդեն իսկ հստակ ձևակերպված պատկերացում կա, և մոտ ապագայում կշտկվեն շենքի ամբողջականությունը խաթարող լուծումներն ու անհրաժեշտ միջոցառումներ կիրականացվեն: Հուսով եմ նաև, որ որոշ անձինք պատասխանատվություն կկրեն ոչ թե փարատելու համար մեր վրդովմունքը, այլ միայն և միայն նրա համար, որ բոլորը գիտակցեն` 2012 թվականից Հայաստանում մշակութային ժառանգության դեմ ցանկացած ոտնձգություն այլևս անպատիժ չի մնալու, ինչպես եղել է նախկինում:
Այսօր զոհասեղանին է դրված Երևանի պատմամշակութային միջավայրի գոյությունը: Այս օրերին ավելի քան երբևէ լսում ու խոսում ենք անդառնալի կորուստների մասին, բայց և այնպես այդ գործընթացները շարունակվում են նույն ոգով, անշեղորեն: Միայն վերջին մեկ տարվա ընթացքում մեր համընդհանուր ժառանգության այնպիսի կառույցներ են ոչնչացվել, ինչպիսիք են ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի տունը Սարյան փողոցում, Սևան հյուրանոցի վերջին հատվածը` արդարադատության նախարարության շենքը, Աբովյան փողոցում գտնվող ԱՕԿՍ-ի շենքի հետնամասը և այլն:
Սրանցից յուրաքանչյուրի մասին հնարավոր է բերել ինչ-որ տեխնիկական կամ իրավական հիմնավորում. մեկը պահպանվող հուշարձանների ցուցակում չի եղել, մյուսը հուշարձան է եղել, բայց աղճատվել է ու այրվել, մյուսի համար էլ մեկ այլ հիմնավորում կգտնվի:
Ցավով եմ նշում, որ այս բոլոր խնդիրների իրավական ու հոգեբանական նախադրյալները, որոնք վարպետորեն մշակվել են նախկինում ու հղկվել կատարելության աստիճանի, հուշում են, որ վտանգված է մեր ժողովրդի ժառանգության մաս կազմող ցանկացած կառույց: Այս իրավիճակի համար մեղքի մեծ բաժին ունենք մենք` ճարտարապետներս՝ որպես մասնագիտական հանրույթ, ի դեմս մեր միակ մասնագիտական միավորման՝  Հայաստանի ճարտարապետների միության: Բայց հանրույթի ու միության վարկաբեկումն ու լուսանցքում հայտնվելը ևս նշված տարիների ընթացքում իրականացված գործընթացների տրամաբանական շարունակությունն են: Այդ ամենի համար իրականացվել է փայլուն քարոզչական աշխատանք, ու այսօր երբեմնի ճարտարապետությամբ հպարտացող մեր հասարակությունում ճարտարապետներն այլևս չեն արժանանում նախկին հարգանքին ու ակնածանքին:
Այս բոլոր գործընթացներն ունեն միևնույն ձեռագիրը, մշակվել ու ղեկավարվել են մեկ անձնավորության կողմից, որը, ինչպես Ծածկած շուկայի դեպքում, միշտ մնում է ստվերում` ի պաշտոնե լինելով այս ամենի պատասխանատուն: Այդ անձնավորությունը Երևանի գլխավոր ճարտարապետի պաշտոնը զբաղեցնող Նարեկ Սարգսյանն է:
Հարգելի պարոն նախագահ: Բնականաբար, ես այս նամակը չէի գրի, եթե այլ ելք տեսնեի: Հավատացնում եմ` այդ անձնավորության անմիջական մասնակցության հետևանքով քաղաքաշինական գործունեության ոլորտի ողջ օրենսդրական և հայեցակարգային գործընթացները դուրս են մնացել տրամաբանական զարգացումից: Նրա անմիջական նախաձեռնությամբ 2000-ականների սկզբներին` Երևան քաղաքի հուշարձանների ցուցակների անվավեր ճանաչման ու նոր ցուցակի ստեղծման ժամանակ է հենց դուրս մնացել նշված կառույցները, որոնք այսօր կա°մ վտանգված են, կա°մ այլևս չկան: Այսօր հսկայական գումարների արժողությամբ  քաղաքաշինական փաստաթղթեր (Երևանի գլխավոր հատակագիծը, գոտիավորման հատակագծերը և այլն) արժեզրկվում են միայն և միայն նրա անմիջական դրդմամբ, որոնց հակասող բազմաթիվ որոշումներ են կայացվում: Ինչպես արդեն նշեցի, վարպետորեն մշակված այս համակարգում շատ դժվար է գտնել օրենքով պատժելի մեծ խախտումներ, քանի որ հաշվի են առնված բոլոր իրավական հետևանքները, սակայն ցանկացած ազնիվ պրոֆեսիոնալ ցանկության դեպքում կարող է դրանք վեր հանել:
Այն ցավը, որ ապրում եմ որպես ճարտարապետ ու, առավել ևս, որպես դասավանդող ճարտարապետ, համարձակություն տվեց ինձ դիմելու Ձեզ: 2003 թվականից մեր՝ մասնագետներիս պայքարը գրեթե զրոյական արդյունք է ունեցել: Մեզ հաջողվել է բացառիկ դեպքերում ազդել որոշումների վրա, այն էլ հսկայական ջանքերի գնով, անհավասար պայքարում:
Այսօր կարծես թե այս բոլոր խնդիրները շտկելու քաղաքական կամք կա: Դրա դրսևորումներն են վարչապետի ու Երևանի քաղաքապետի կողմից արված մի շարք հայտարարություններն ու քայլերը: Սակայն դրանցում մի շատ կարևոր տարր է պակասում. չկա մասնագիտական նոր, թարմ ներուժի ներառումն այդ աշխատանքներում, այն դեպքում, երբ մեր կողքին ապրում են ոլորտի բոլորովին այլ մասնագիտական կարողություններ ունեցող ներկայացուցիչներ: Անցած տարի Ձեր ձեռամբ բացված Մատենադարանի ու Զվարթնոց օդանավակայանի նոր ժամանակակից մասնաշենքերը, որոնք վերջին տարիներին քաղաքաշինական առումով ամենագրագետ շենքերից են, այդ նոր որակի մասնագետների գոյության ու անհրաժեշտության վառ ապացույցն են:
 Հարգելի պարոն նախագահ
Այս կերպ ներկայացնում եմ իմ դիրքորոշումը` զգալով, որ անզոր եմ այլևս այլ կերպ բարձրաձայնել այս վերահաս վտանգի մասին: Դիմում եմ Ձեզ, որպեսզի ներկայացնեմ ոլորտում առկա ստեղծված ծանր իրավիճակը: Որպես ոլորտի տեղյակ անձնավորություն, որը 2000-ականներից փորձում է մասնագիտական շրջանակներում դրական առաջընթաց ապահովել, կարող եմ հավաստիացնել, որ քանի դեռ Նարեկ Սարգսյանը մեր հանրության շրջանում վայելում է պետական հովանավորություն, մենք անընդհատ ունենալու ենքԾածկած շուկա՚,”Մաշտոցի այգի”և այլն:
Խնդրում եմ մեզ՝ ճարտարապետներիս հնարավորություն տալ շիտակ կերպով նայել ապագա սերունդերի աչքերին, որի համար պատրաստ ենք անել ամեն ինչ հանուն մեր մասնագիտական արժանապատվության ու քաղաքացիական պատասխանատվության:


Հարգանքով`

Սարհատ Պետրոսյան,
ճարտարապետ, քաղաքաշինարար





© 2009 - 2012 // UrbanLabYerevan - Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am