15 September, 2012

Կասեն՝ տեսեք, սրանք նախանձ են, մարդ չեն



Հեղինակ՝ Սիրանույշ Պապյան
Հղումը՝ http://lragir.am/armsrc/interview69938.html



Մեր զրուցակիցն է քաղաքաշինարար, ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանը

Սարհատ, մինչ փոքր պայքարներ են մղվում Փակ շուկան, Աֆրիկյանների տունը փրկելու համար, այնուամենայնիվ, ճարտարապետական խնդիրները քաղաքում չեն նվազում: Հիմա էլ խոսակցություններ կան Մաշտոցի պուրակում Համազգային թատրոնի շենքի կառուցման հետ կապված: Ի՞նչ կարծիք ունեք թատրոնի շենքի՝ պուրակում կառուցելու վերաբերյալ: 
Եթե թատրոնի շենքի կառուցման խոսակցությունները լինեին մի քաղաքում, որտեղ տեղի չեն ունեցել այն այլանդակությունները, որոնք տեղի են ունեցել Հանրապետության հրապարակում, Օղակաձև զբոսայգում, Մաշտոցի պուրակում կամ առհասարակ կանաչ տարածքների նկատմամբ, գուցե կարելի էր քննարկել՝ արդյոք նպատակահարմար է, թե ոչ այգում թատրոնի շենքի կառուցումը: Բայց եթե մենք խոսում ենք 10-15 տարի կանաչ տարածքների նկատմամբ ոտնձգությունների մասին, այս պահին տեղում շենքի կառուցումն առհասարակ չպետք է քննարկել: Սա չպետք է քննարկվեր նաև թատրոնի կողմից, որովհետև մեր օրերում ունենք շատ սուր հանրային հակազդեցություն կանաչ տարածքների պահպանության հետ կապված: Իսկ այն, որ քաղաքապետարանամերձ ճարտարապետները համաձայնվելու էին, պարզ էր մի պարզ պատճառով. եթե նրանք օլիգարխների համար տոտալ կերպով մեր տարածքները «ծախում» էին, հիմա իրենք որպես գործիք օգտագործում են մշակույթը: Հետաքրքիր զուգադիպությամբ հենց այս պահին Երևանի չորս վայրերում մշակութային օբյեկտների անվան տակ հասարակությունից հանրային կամ կանաչ տարածք է վերցվում. մեկը՝ Նանսենի թանգարանը սարքեցին, հիմա քննարկվում է նույն տարածքում ինչ որ հոգևոր կառույց նախագծելու գաղափարը կանաչ տարածքի մեջ, և դրա մասին ոչ ոք չի խոսում, մյուսը` Նարեկ Սարգսյանը Հյուսիսային պողոտայում Ժիրայր Դադասյանի համար նախագծում է մնջախաղի թատրոն հանրային տարածքում, կա արդեն նախագիծը, որը ծիծաղելի մի բան է, Հրանտ Մաթևոսյանի կենտրոնը Գյուղատնտեսական ակադեմիայի պուրակում և Սոս Սարգսյանի թատրոնը Մաշտոցի պուրակում: Իսկ ինչո՞ւ Մաշտոցի պուրակում այդ հարցը բարձրացավ. առաջին՝ նախ դա Մաշտոցի այգու տրամաբանական շարունակությունն է և երկրորդ` հարցը բերվեց ճարտարապետական խորհուրդ, մինչդեռ նախորդ նախագծերը չէին էլ քննարկվել ճարտարապետական շրջանակներում: Իսկ եթե հիշում եք, ես մեր նախորդ զրույցում ասում էի, որ Նարեկ Սարգսյանը չի ունենալու այդ ազատությունը, մեր ճնշման արդյունքում ստեղծվեց մի մարմին, որի վրա իրենք չունեն ազդեցություն, և այդտեղ դեբատ է գնում մի խումբ ճարտարապետների միջև. մի մասն ասում է` չի կարելի այստեղ կառուցել, մյուս մասն ասում է կարելի է, իսկ կարելի ասողները քաղաքում այլանդակել են մի շարք շենքեր, և դա շատ պարզ, լակմուսի թղթի պես ցույց է տալիս: Որևէ մեկը չի տալիս շատ ավելի սկզբունքային հարցեր՝ իսկ ով է առաջարկել այդ տարածքը, ով է արել նախագիծը, ով է ընդհանրապես պատասխանատու այս հարցը քննարկելու համար: Արդյոք շահերի բախում չէ, երբ ավագանու անդամը նախագծում է շենք։ Ինչո՞վ է դա տարբերվում այն դեպքից, երբ գլխավոր ճարտարապետը կամ փոխնախարարն են նախագծում։

Ըստ էության մեծ դժգոհություն չկա, որովհետև թատրոնի անվան տա՞կ է ամեն բան արվում: 
Միանշանակ: Բայց երկրում, որտեղ մշակույթը երրորդական տեղում է, ես կարող եմ ասել՝ գուցե Սունդուկյան թատրո՞նը տանք համազգայինին, միևնույն է, ոչ մի բան չի անում և առհասարակ ինչու պետք է համազգային թատրոնը տեղ չունենա, իսկ Սունդուկյան թատրոնը ունենա: Այսօր Փոսի թատրոնը, մեղմ ասած, բորդել է դարձել Թումանյան փողոցի վրա, և մենք նոր թատրո՞ն ենք ստեղծում: Կամ Նարեկ Սարգսյանի նախագծով թատերական ինստիտուտի կողքը բարձրահարկ շենք է կառուցվում, հանրային գերակա շահ է ճանաչվել մարդկանց տունը, իսկ երբ այդ տարածքը հանրային գերակա շահ էին համարում, չէին մտածո՞ւմ, որ Սոս Սարգսյանը թատրոն չունի: Դրա համար բավական զվարճալի են ճարտարապետական խորհրդի արձանագրությունները, և սա կատաստրոֆիկ պատկեր է ստեղծում: Մեքսիկական սերիալի խոսակցություններ կարծես լինեն, և նորից եմ կրկնում, ինչ ասել եմ նախկինում՝ ցավոք, մեր մասնագիտական հանրությունը որպես ամբողջություն կոմպետենտ չէ այդ ամենը քննարկելու:

Հնարավո՞ր է նորաստեղծ ճարտարապետական խորհուրդը ազդեցություն ունենա: 
Հնարավոր է, բայց դա կլինի այդ փոքր պայքարներից մեկը: Մենք տեսնում ենք ինչքան կոմպետենտ չեն այդ մարդիկ: Փակ շուկայի դեպքում էլ իրականում ոչ մի բան չեղավ, բերում եվրոռեմոնտ են անում այսքան պայքարից հետո, հարցերը խորքային չեն լուծվում:

Ի՞նչն է պատճառը, որ չեն լուծվում. հանրային շահը բախվում է օլիգարխի շահի՞ հետ, թե՞ չկա դրա գիտակցությունը: 
Քաղաքական ղեկավարության կողքին չկան քաղաքաշինության ոլորտի կառավարման մասնագետներ, որոնք ունենան երկու որակ՝ սկզբունքայնություն և մասնագիտական կարողություն:

Ստացվում է` իշխանությանն այս տեսակ կադրե՞ր են պետք: 
Չեմ կարող ասել, միգուցե այո, միգուցե ոչ, բայց ես տեսնում եմ՝ ցանկություն կա, վարչապետի մոտ ստեղծեցին փոքր խորհուրդ, որտեղ բոլորը չինովնիկներ են` բացառությամբ երեք հոգու, այդ չինովնիկները ներկայացրին 12 առաջարկություններ, որոնցից ընդամենը մի քանիսն են արժեքավոր։ Այդտեղ բացահայտվեց մասնագիտական կարողությունների չգոյությունը։ Երբ ծանոթանում ես դրանց հետ, ամենաամբողջականն ինչ-որ երիտասարդ իրավաբանների ներկայացնող մի կազմակարպության առաջարկներն են։ Սա էլ մեզ մասնագիտական հանրույթ։

Ըստ Ձեզ, գլխավոր ճարտարապետի՞ց է կախված շատ խնդիրների լուծումը, քաղաքական կա՞մք, թե մասնագիտական որակներ են հարկավոր: Գուցե նրան էլ չեն թողնում: 
Կարծում եմ երկուսի կարիքն էլ կա։ Ինձ համար քննարկման ենթակա է մասնագիտական բլոկը։ Մասնագիտական ասելով ի նկատի ունեմ նախևառաջ քաղաքաշինական կարողությունները. բնականաբար, չկան, գլխավոր ճարտարապետի կողմից նախագծված շենքերից էլ դա երևում է։ Այդտեղ կա մի կարողություն` ինչպես հանրային-պետական գույքի բախշման միջոցով պահպանել քո գոյությունը, ուրիշ որևէ բան չկա: Ինչպե՞ս կարելի է ճարտարապետական հանրության մեջ մի այնպիսի իրավիճակ ստեղծել, որ Սոս Սարգսյանի խաթր ոչ ոք ձայն չհանի, և վաղը չէ մյուս օրը մի օլիգարխի կողմից մի սրճարան կկպցնեն կանաչ տարածքում:

Հիմա ճնշումները շատացել են, և արդեն այդ ազատությունը չկա, սակայն նոր գործիքներ են ի հայտ գալիս, որոնք ինչպես միշտ վարպետորեն մշակվել են ոմանց կողմից:

Քաղաքացիական հանրությունը տվյալ դեպքում նոր գործիքներ չպե՞տք է մշակի:
Այո, նոր գործիքներ են պետք, և հատկապես դրանցում պրոֆեսիոնալ գործիքները պետք է շատանան: Համազգային թատրոնի օրինակը ցույց է տալիս, որ այն գործիքները, որոնք տրվել են քաղաքացիական հանրությանը, չեն աշխատում արդեն, պետք են գործող գործիքներ: Դրանց լուծումը մարդկային ռեսուրսների մեջ է: Օրինակ՝ Գյումրիում Լևոն Բարսեղյանենց նախաձեռնությունը, ավագանու ընտրություններին մասնակցելը կարծում եմ շատ խրախուսելի է։ Նման պրակտիկա հուսով եմ Երևանում էլ կլինի հանրային սեկտորի կողմից, որը նման խնդիրները կդարձնի ավելի վերահսկելի ու տեղական մակարդակում տեղի կունենան ժողովրդավարական գործընթացներ։

Փակ շուկայի դեպքում օլիգարխի շա՞հը հաղթեց հանրային շահին:
Քանդվում էր շենքը, և տեսականորեն երկար գործընթացից հետո քիչ թե շատ նորմալ լուծում գտնվեց, բայց ես նորից եմ ասում` խնդիրը միայն լուծումը չէ, այլ որ այլևս նման դեպքեր չունենանք: Բայց քանի որ նույն պաշտոնյաները շարունակում են անպատիժ աշխատել, մենք էլի ենք ունենալու նման խնդիրներ: Փակ շուկայի դեպքում օլիգարխն էր, որը դրած քանդում էր, այստեղ Սոս Սարգսյանը, և այս նախագծին ընդդիմանալու դեպքում մեր մշակույթի ոլորտի մյուս ներկայացուցիչներին ասելու են՝ տեսեք սրանք նախանձ են, մարդ չեն, նույնիսկ Սոս Սարգսյանին թատրոն տալուն են դեմ: Իրականում սա վարպետորեն մշակված թակարդ է, որի մեջ գցում են ճարտարապետներին, և եթե հանրային ապտակը չդաղի այնպես, որ դեմքների վրա երկար ժամանակ զգան, ապա նոր նախագծեր են մշակելու: Հիմա այդ նույն մարդիկ մտածում են Աֆրիկյանների շենքը քանդեն, տեղը տասը, թե տասնհինգ հարկանի շենք դնեն, բայց ոչ ոք չի ասում՝ ինչի քանդենք, կամ ինչ է նշանակում Տերյան փողոցը լայնացնել, մեծացնել, երբ Հյուսիսային պողոտա էին նախագծում, չէին մտածո՞ւմ դրա մասին: Սա մի ծուղակ է, որի մեջ փորձում են գցել ճարտարապետներին: Ես այս ծուղակը փորձում եմ չընկնել, ես գտնում եմ, որ գուցե հնարավոր է Սոս Սարգսյանի համար նախագծել թատրոնի շենք քաղաքի կենտրոնում, որի համար պետք են թափանցիկ գործընթացներ, ես առաջարկում եմ Կոնդում կառուցել, ինչ- որ մեկը գուցե այլ տեղ է առաջարկում, եկեք մի հատ դա քննարկենք, հետո նախագծենք: Եվ այդտեղ չպետք է լինեն Երևանի գլխավոր ճարտարապետը, ավագանու անդամները, որոնք որոշման ընդունմանը մասնակցել են: Քաղաքացիական հասարակության, ճարտարապետական հանրության ապտակը չինովնիկ-ճարտարապետներին այնքան ուժեղ պետք է լինի, որ իրենք այլևս մտքներով չանցկացնեն նման բան: Ճարտարապետները, որոնք ստեղծում են այդ եղանակը, իրենց վերջին կարդացած գիրքը 80-ականներին է տպագրվել, այսօրվա որոշում ընդունող ճարտարապետների հինգ տոկոսն է հասկանում` ինչ է այսօր իրենից ներկայացնում արդի քաղաքաշինությունը։ Այն այսօր պետք է պետական պաշտոնյաներին ավելի հասկանալի լինելու համար մանրացված լիներ, և հասանալի պետք է լինի հանրությանը: Հիշո՞ւմ եք՝ գմբեթի համար ասում էին, որ սա զուտ ճարտարապետական խնդիր է և պետք է հանրային քննարկումներ լինեն. սա քաղաքաշինական անգրագիտության գագաթնակետն է, որովհետև եթե դու որպես ճարտարապետ չես կարողանում քո միտքը հանրությանը ներկայացնել, նշանակում է դու ինչ-որ պրոբլեմ ունես, և դրանում չկա քաղաքաշինական քաղաքականություն: Եվ ամենավատ գլխավոր ճարտարապետը, որ կարելի է պատկերացնել քաղաքի համար, ինքնահավան, ինքնասիրահարված ճարտարապետն է, ինչպիսին ունենք մենք այսօր. մարդը, որն իր կենդանության օրոք իր նախագծած շենքերի տակը իր անունն է քանդակում, նշանակում է նրան պետք է ինչ-որ բժշկական հսկողության տակ պահել, սա չլսված մի բան է ամբողջ աշխարհում: Հաջորդ վտանգն իր հոգեկերտվածքի շրջանակներում այն է, որ վարպետորեն տիրապետում է մասնագիտական հանրության թույլ և ուժեղ կողմերին, սա մարսկոյ բոյ խաղալու պատմությունն է:

Սարհատ, Հանրապետության մյուս քաղաքներում ի՞նչ վիճակ է, տպավորություն է, որ կենտրոնացել ենք միայն Երևանի ճարտարապետական խնդիրների վրա: Օրինակ, Գյումրիում բազմաթիվ արձաններ են տեղադրվել վերջին շրջանում, ինչը շատերի մոտ դժգոհություն է առաջացրել: 
Մի քանի քաղաքներ կան, որոնց հետ մենք ծրագրերով աշխատում ենք, խնդիրն այն է, որ այնտեղ ռեսուրսների բացակայությունը շատ ավելի սահամանափակ է դարձնում այս բոլոր գործողությունները: Երանի թե ամենամեծ ճարտապետական խնդիները լինեին արձաննները. ինձ համար Մանթաշովի արձանը, որը որևէ մեկի բակում չէր կարելի դնել, որովհետև դա դնելու բան չէ և հիմա դրվել է Աբովյան փողոցում, մի այլ տեղ ավելի մեծ ու երկարաժամկետ այլանդակություն է տեղի ունենում, դու կարող ես այդ արձանը վերցնես մի այլ տեղ դնես: Շատ ափսոսում եմ Ծաղկաձորը։ Այնտեղ անուղղելի սխալներ ենք թույլ տվել։ Հույս ունեմ, որ նույն սխալները չեն կրկնվի օրինակ Դիլիջանում և Ջերմուկում:

Սարհատ, ո՞ր դեպքում կարող ենք շոշափելի արդյունքներ ունենալ. իշխանության փոփոխությա՞ն, քաղաքացիական նախաձեռնությունների ավելի ակտիվությա՞ն:
Ինձ թվում է կլինի բոլորը զուգահեռ, այն դեպքում, երբ քաղաքական իշխանության կողքին կլինի գոնե մեկ ազնիվ և պորֆեսիոնալ մարդ: Այսօր, ցավոք սրտի, չկա: Նախկին ճարտարապետական սերունդը չգիտի ներկայիս շուկայական պայմաններում ինչպես պետք է օգտագործի իր գիտելիքները: Հինգ-վեց հոգի կան, որ կարող են դա անել, բայց հազիվ թե նրանց ընտրեն, քանի որ կառավարությանը միշտ լոյալ մարդիկ են ձեռք տալիս:


© 2009 - 2012 // urbanlab Yerevan - an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am