30 April, 2014

Նարեկ Սարգսյանը դժվար թե ատկատը թողած՝ Երեւանում շենք նախագծի















Հարցազրույցը՝ Սիրանույշ Պապյանի
Հղումը՝ http://www.lragir.am/index/arm/0/interview/view/98353

Մեր զրուցակիցն է ճարտարապետ, քաղաքաշինարար Սարհատ Պետրոսյանը

Սարհատ, որպես արդեն քաղաքաշինության նախարար՝ Նարեկ Սարգսյանն ասել է, որ բավական է թերթել իր անցյալի էջերը, և պարզ կդառնա՝ ինչու նախագահի ընտրությունն իր վրա կանգ առավ: Ճարտարապետական հանրույթը տարիներ  շարունակ քննադատում էր նրա գործունեությունը որպես Երևանի գլխավոր ճարտարապետի: Ի՞նչ տեղի ունեցավ:
Իրականում բավական օրինաչափ գործընթաց է ընթանում. իրերը սկսել են կոչել իրենց անուններով: Մենք անընդհատ բարձրաձայնում էինք քաղաքաշինության ոլորտի խնդիրները՝ համարելով դրանք համակարգային, ու մատնանշում էինք կոնկրետ մեղավորներին: Հիմա, փաստորեն, արտահայտվել է համապատասխան անձնավորությամբ, որն էլ մարմնավորում է այս ողջ գործընթացը: Կարելի է միայն ողջունել, քանի որ ստվերում գործունեություն ծավալողն ու խաղացողը դուրս է գալիս առաջին գիծ և պաշտոնապես դառնում իրավիճակի պատասխանատուն ողջ երկրի մակարդակով: Հաշվի առնելով, որ այս ոլորտում իրավիճակը շատ վատ է, և ավելի վատ դժվար է պատկերացնել, նշանակում է՝ երկար ժամանակում այս նշանակումը դրական արդյունք կտա, քանի որ ամեն ինչ ավելի կանխատեսելի է դառնում: Օրինակ՝ մի քանի ամիս առաջ քաղաքական իստեբլիշմենտը զարդարված էր դեկորատիվ «էլեմենտներով», որը չէր արտացոլում իրերի իրական դրությունը: Իսկ այսօր ամեն ինչ ավելի ճիշտ է արտացոլում իրականությունն ու ներկայացնում իրական պատկերը: Դա հնարավորություն է տալիս բոլորին հասկանալու, թե ինչ իրավիճակում ենք, և ինչքան խորն են խնդիրները:

Իսկ մտավախություն չկա՞, որ  ճարտարապետական աղավաղումները, կորուստները նոր փուլ կմտնեն:
Կարծում եմ՝ այս ոլորտում կորուստները կարող են շարունակվել նույն տեմպերով: Եթե այսպես շարունակվի, մենք կարող ենք ապավինել անհատների  հայեցողությանը, ինչպես օրինակ Էռնեկյանը որոշեց, որ շենքը պետք չի քանդել: Իրականում շատ խորը և համակարգային խնդիրներ կան, և քանի որ ողջ ոլորտն իջել է շրիշակի մակարդակի, պետք է ամբողջ ոլորտը վերափոխվի՝ սկզբից մինչև վերջ: Դա երկար ժամանակ կպահանջի, և հավատացնում եմ, որ եթե քաղաքաշինության նախարարությունում կան մատների վրա հաշված մարդիկ, որոնք կարող են դա անել, գնալով նրանց թիվը պակասում է: Իսկ այսօր արդեն շրիշակի մակարդակի նախարար շրիշակի մակարդակն ոլորտում, ինչո՞վ է վատ այս ամենը։ Մի քանի անհատներ ցինիզմը Հայաստանում դարձրել են քաղաքական կատեգորիա, սակայն ես այս ամենն ասում եմ առանց ցինիզմի։

Ըստ Ձեզ՝ այսօր ո՞ր խնդիրները պետք է քաղաքաշինության նախարարի առաջնահերթ լուծման առարկա հանդիսանան:
Ոտքից գլուխ ոլորտում խնդիրներ են. ամբողջ տրամաբանությունը, պետության դերը, մարդու դերը քաղաքում պետք է փոխել: Այսօր եթե փոխենք քաղաքաշինության նախարարին և նշանակենք ուրիշ մեկին, դրանից որևէ փոփոխություն չի լինելու, որովհետև այն տրամադրությունը, այն մթնոլորտը, որ կա, այդ պայմաններում ոչինչ չի կարող փոխվել: Մի դրական բան կա՝ այն ինստիտուցիոնալ «բարեփոխումները», որոնք պիտի մեր երկիրը դնեին ճիշտ զարգացման ընթացքի մեջ, դրանք խորթ էին և հասարակությանը, և քաղաքական “իստեբլիշմենտի” ոգուն: Այսինքն՝ նախարարի այս փոփոխությունը գուցե դրական լինի, քանի որ խաղի կանոնները բոլորի համար հասկանալի են դառնում: Եվ սա սրում է պայքարելու ցանկությունը: Եթե մենք նայենք քաղաքացիական նախաձեռնությունների էվոլյուցիան, Կինո Մոսկվայից մինչև Թեղուտ ու «Դեմ եմ», կտեսնենք, որ վերջինս բոլորի տրամաբանական շարունակությունն է: Յուրաքանչյուր դեպքում նախորդի գիտելիքին ավելանում է նոր փորձը, և եթե դու դիմացդ ավելի հասկանալի, ընդունելի, առանց դեկորատիվ էլեմենտների պատ, տվյալ դեպքում՝ իշխանություն ունես, այդ դեպքում պատի հետ սկսում ես հարաբերվել այն տրամաբանությամբ, որը նրա մասին պատկերացնում ես: Իսկ նրանք, ովքեր մտածում են, թե՝ «լավ, այս մարդիկ համակարգում փորձում են փոփոխություններ անել», հիմա տեսնում են, որ այդպիսի մարդիկ պարզապես չկան, ու չես կարող քեզ համոզել, թե նրանք կանեն փոփոխություններ: Այդ տեսանկյունից «Դեմ եմ»-ի շատ ճիշտ, փայլուն ձևով մտածված քայլերը հանգեցրին նրան, որ նրանք հաշվի առան նախկին փորձը, և այս գործընթացները, կարծում եմ, դրական ուղղությամբ են ընթանում:

Քաղաքացիական հանրույթը կարծես իր գործողություններով դառնում է անկանխատեսելի իշխանությունների համար:
Քաղաքացիական հանրույթն արդեն դառնում է թելադրող. Մաշտոցի այգին ցույց տվեց, որ կամաց-կամաց քաղաքացիական հանրությունը թելադրող է դառնում, թեև դեռ 100 տոկոսով թելադրող չէ: Այստեղ ամենակարևորն այն է, որ ա-լա-«Դեմ եմ»-ի հաջորդ ճնշումը, որը կարող է հաջողություն բերել, պայմանականորեն ասած, բուրժուական ճնշման որակներ պետք է ձեռք բերի։ Այսինքն, փոքր ու միջին բիզնես խավն էլ լինելու է փոփոխություններ իրականացնողը, որովհետև «Դեմ եմ»-ի ցանկացած ակտիվիստի հետևում միայն իր աշխատավարձն է, իսկ յուրաքանչյուր միջին գործարարի թիկունքում 30-50 աշխատատեղ է: Եթե գործարարները միանան պայքարին, այդ դեպքում ճնշումը լրիվ անկանխատեսելի է լինելու: Ես հավատացած եմ, որ մենք կամաց-կամաց մոտենում ենք դրան:

Ձեր կարծիքով, Նարեկ Սարգսյանը, ով Երևանի գլխավոր ճարտարապետ  եղած ժամանակ հանդիպեց շատ ուժեղ քաղաքացիական ճնշումների, կարո՞ղ է երբևէ ինքնուրույն որոշումներ կայացնել, թե՞ դա որոշվում է մեկ այլ աշխատասենյակում, որտեղ որոշվում են Հայաստանի գրեթե բոլոր հարցերը:
Գիտեք, նույնիսկ մեկ մարդու կամ մարդկանց խմբի որոշումների դեպքում մասնագետների կարծիքը կարևոր է, որովհետև նրանք փորձագիտական մակարդակով կարծիք են հայտնում, որի հիման վրա կառուցվում են ինչ-որ տրամաբանություններ: Նարեկ Սարգսյանը եղել է “պալատական” ներկա  համակարգի ճարտարապետը, և ես դժվարանում եմ մեկ այլ անձնավորության առաջարկել, որը կարող էր ավելի լավ ծառայել այս տրամաբանության շրջանակում: Օրինակ՝ նույն տրամաբանության մեջ կարելի է Սուրիկ Խաչատրյանին առաջարկել Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի պաշտոնում:

Բայց պատմությունը տվել է նաև պալատական ստեղծագործողներ, օրինակ ՝ Գոյան, որը հանճարեղ գործեր թողեց իրենից հետո:
Այդպիսիք շատ են եղել, բայց ներկա քաղաքական ու տնտեսական համակարգը, որը պրոդուկտ տվող չի, կլանող ու կորզող է իր բնույթով,- Նարեկ Սարգսյանը հենց այդ համակարգի ճարտարապետն է, և այդտեղ դժվարանում եմ ասել, թե ինչ կարգի նախաձեռնողականություն կարող է ցույց տալ նա: Պատմական պալատական ճարտարապետների ու ստեղածագործելու մասով համեմատության եզրեր չկան, քանի որ վերը նշված շրիշակային համեմատությունների շրջանակում Նարեկ Սարգսյանն իր մասնագիտական կարողություններով հազիվ ծանոթի միջոցով կարող էր բանվոր աշխատել։ Փաստորեն, անկախության շրջանում մեր բախտը չի բերել պալատական ճարտարապետների առումով, ինչպես տեսնում ենք։ Եթե նա նույն նախաձեռնողականությունը ցույց տա, ինչ ցույց է տվել Երևանի գլխավոր ճարտարապետ եղած ժամանակ, ապա դրանում, իհարկե, վտանգներ կան: Բայց ընդհանրապես, հաշվի առնելով քաղաքաշինության նախարարության նախկինում վերապահված դերակատարությունը, չկան ինքնադրսևորվելու այդպիսի շատ մեծ հնարավորություններ: Կարծում եմ, ավելի մեղմ կլինեն, բայց ընդհանուր առմամբ, չեմ կարծում, որ այս իրավիճակը շատ երկար է տևելու, և գործընթացները գնալու են 180 աստիճանի փոփոխությունների ճանապարհով: Այնպես որ, չեմ կարծում որ արժի շատ մտածել ու վերլուծել, որովհետև չեմ կարծում, որ այդքան ժամանակ է լինելու դրա համար: Առավելագույնը, որ կարող է լինել, ու իմանալով նրա սերը հանրային ուշադրության կենտրոնում լինելու հարցում, կարծում եմ հրապարակ է նետելու մի քանի գմբեթանման ծրագրեր, միայն որ իր մասին գրեն թերթերում, ու իր գրպանային ճարտարապետության պսևդո-քննադատներն ու լրագրողուհիները ևս մեկ անգամ կարողանան համեմատել նրա “զրկանքները” Թամանյանի դարասկզբի քննադատության հետ։ Ուղղակի նրա ու իր խունտայի համար ժամանակավոր բարենպաստ պայմաններ են լինելու՝ գահավիժման ու ոչնչացման մեծ ռիսկերով։

Հիմա  արդեն օրենսդրությամբ Նարեկ Սարգսյանն ավելի շատ ռեսուրսնե՞ր է ունենալու Երևանում ինչ որ նոր բաներ նախաձեռնելու համար:
Գիտեք՝ օրենսդրությամբ, իրականում, քաղաքաշինության նախարարության և Երևանի քաղաքապետարանի հարաբերություններում այնպես է եղել, որ քաղաքաշինության նախարարությունը շատ քիչ ազդեցություն է ունեցել Երևանի վրա: Նարեկ Սարգսյանը քաղաքաշինության փոխնախարար եղած ժամանակ ստեղծեց հատուկ կարգավորման տարածքներ հասկացությունը, որն ինքն էր “համակարգում”, հետո իր հետ տարավ ճարտարապետների կոմիտե: Հիմա կարող է Երևանի կենտրոնում լինի այդ գաղափարը: Չեմ կարծում, որ շատ բան տարբեր կլինի, որովհետև քաղաքաշինության նախարարությունը երկու տեսակի բան է անում. քաղաքների գլխավոր հատակագծերի քաղաքաշինական քաղաքականությունն է մշակում, որը համեմատաբար հաջող կատարում է փոխնախարար Ռուզաննա Ալավերդյանը, ով մեր ոլորտի բացառիկ պրոֆեսիոնալներից է պետական համակարգում, երկրորդը “ատկատներով” հարուստ պետական գնումների գործընթացն է, այսինքն՝ պետության բոլոր շինարարական պետական գնումներն իրականացնում է քաղաքաշինության նախարարությունը: Բնականաբար, այդ յուղոտ պատառները թողած, դժվար թե նա ընկնի Երևանում ինչ-որ շենք նախագծելու հետևից ու պատվերներ փախցնի: Այնտեղ կան մեծ ռեսուրսներ, որոնք շատ ավելի գայթակղիչ են, և կարող է միգուցե Երևանը հանգիստ թողնի:


-- © 2009 - 2014 // urbanlab Yerevan, an Institute for Democratization of Urban Planning /// www.urbanlab.am